Aydın Adnan Menderes Üniversitesi
İletişim Fakültesi / Gazetecilik Bölümü
Öğrenci Uygulama Haber Sitesi

Yapay zeka ve dijitalleşme çağıyla birlikte gazetecilik mesleği en büyük dönüşümünü yaşıyor. Haberciliğin epistemolojisini ve etik sınırlarını yeniden tanımlayan bu dönüşüm, gazetecilik mesleği için bir tehdit mi yoksa fırsat mı?  Yapay zekanın hızlı yazım tekniği ile haber akışını belirlediği, otomatik içerik ürettiği bu dönemde, gazetecinin konumu güçlenirken aynı zamanda sorgulanıyor. İnsan merkezli meslek olan gazeteciliğin dijitalleşme ile beraber yaşadığı dönüşüm hem gazetecilik mesleğini hem de etik sınırları değiştirmeye başlıyor. Bu değişimle birlikte gazeteci sadece bilgi aktaran bir aktör olmaktan çıkıyor, veri okuryazarı ve yapay zeka uzmanı olmaya ihtiyaç duyuyor.

Gazetecilik mesleği, 17. Yüzyılın Avrupa’sında matbaanın yaygınlaşması ile birlikte haberlerin halka düzenli ve güvenilir bir şekilde ulaştırılması amacıyla bir meslek haline gelmiştir. Toplumun bilgilenmesi, hükümet kararları ve toplumsal olayları gündeme getirmek gibi temel işlevleri olan gazetecilik demokrasilerin vazgeçilmez bir unsuru olmuştur. Yapay zeka ve dijitalleşme çağı ile birlikte gazetecilik mesleği, yeni etik sınırlar ve tekniklerle harmanlanmış ve kendini yeniden tanımlayan bir meslek haline gelmiştir. Haber üretimi, doğrulanması ve yayınlanması sürecinde yapay zeka destekli uygulamalar kullanılmaya başlanmış ve bu süreçte veri gazeteciliği önemli bir alana dönüşmüştür. Yapay zeka ve dijitalleşme çağında gazeteciliğin dönüşüm süreçlerini daha yakından anlamak, dijitalleşme gölgesinde gazetecilik mesleğinin hem risklerini hem de fırsatlarını öğrenmek ve yapay zeka kullanımında yaşanacak zorlukları kavrayabilmek için Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Dr. Öğr. Üyesi Samsun Mustafa Başarıcı, Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Arş. Gör. Münevver Bahar, Aydın Haberleri Yazı İşleri Müdürü Tuğba Aydın, Ajans Aydın Gazetesi Muhabiri Saniye Başkan, Ajans Aydın Gazetesi Yazı İşleri Müdürü Yusuf Konrat, Anadolu Ajansı Aydın İl Temsilcisi Ferdi Uzun ile bir görüşme gerçekleştirdik.

Yapay zeka rakip ise gazeteci rakibini iyi tanımalı

Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Dr. Öğr. Üyesi Samsun Mustafa Başarıcı, yapay zeka bir rakip olarak görmediğini sadece bir trend haline geldiğini ama gerçekten rakip ise rakibi iyi tanımamız gerektiğini vurguladı. Başarıcı,“Bir bilgisayar mühendisi ve yapay zeka üzerine çalışmalar yapan bir uzman olarak, toplum kadar yapay zekadan korkmuyorum ve onu rakip olarak görmüyorum. Geçen yıllarda robot süpürgeler bir anda trend oldu ve neredeyse tüm toplum robot süpürge almaya başladı, yapay zeka da tam olarak böyle bir durumda ama unuttuğumuz bir şey var robot süpürgeler için süpüreceği güzergahları ayarlayan yine insanlardı. Yapay zeka, biz insanlar ona bilgi ve veri verdikçe güçlenir ve hayatımıza dahil olur. Yapay zeka asla bir insan zekası ile yarışamaz neticede yapay zekayı tasarlayan da bir insan zekasıydı. Yeterli eğitimle yapay zekanın doğurabileceği olumsuz olayları önleyebilir ya da üstesinden gelebiliriz. Gazetecilerin bilgisayarı ve yapay zekanın çalışma mantığını bilmesi gerekir, yapay zekaya verilecek komutları değerlendirebilen ve doğruluğunu kanıtlayabilen gazeteciler asla yapay zekanın ışığında sönük kalmaz. Bu nedenle biz halkın doğru, tarafsız ve güvenilir haber alabilmesi için gazetecilik  bölümlerine yapay zeka derslerinin eklenmesi gerektiğini düşünüyorum, tabi ki bir bilgisayar uzmanı öğrencisi kadar derin eğitim alsınlar demiyorum fakat en azından temel bilgisayar ve temel yapay zeka eğitimi almaları gerekiyor. Aslında sadece gazetecilik bölümü değil, madem yapay zeka hayatımıza bu denli dahil oldu her bölüme bu dersler eklenebilir. Bir futbolcu olduğumuzu düşünelim, rakibimizin eksiklerini veya güçlü olduğu yönleri kavrayamazsak oyunu kazanma ihtimalimiz bir hayli düşecektir ama rakibimizin çıktığı maçları analiz edersek ve onun oyun stratejisini kavrarsak kazanma ihtimalimiz artacaktır. Bu yüzden yapay zeka rakip ise rakibimizi iyi tanımalıyız ki onu yenebilelim.” diyerek, yapay zekayı çözümleyebilmenin her meslekte bir avantaj yaratabileceğine, gazetecilerin yapay zekayı bir rakip değil asistan olarak görmeleri gerektiğine dikkat çekti. Başarıcı’ya göre, bilgisayar ve yapay zeka alanında Çin ve Japonya’yı örnek almamız ve aynı zamanda ilkokuldan bilgisayar derslerinin de matematik dersleri gibi daha kapsamlı olması gerekiyor.

Yapay zeka doğru yerde ve doğru amaçla kullanılırsa avantaj

Ajans Aydın Gazetesi Yazı İşleri Müdürü Yusuf Konrat, yapay zekanın akıllıca kullanıldığında etkili sonuçlar ortaya çıkaracağını ve bilinçsizce kullanılan yapay zekanın avantajdan çok dezavantaj sağlayacağını söyledi. Gazetecilikte, yapay zekanın hız için kullanılması gerektiğini ve bu bağlamda ses dönüştürme, görüntü olmayan haberler için görüntü üretme gibi daha pasif işlerde kullanılmasının gazetecilik için daha verimli olacağını vurguladı. Konrat, “Gazetecilik mesleğinde, yapay zeka akıllıca kullanıldığında etkili sonuçlar ortaya çıkarıyor. Fakat yapay zekaya sadece insanın yapacağı işleri vermek gazeteciye bir avantaj değil dezavantaj sağlar çünkü biz gazetecileri birbirinden ayıran en önemli özelliğimiz bir olaya karşı olan farklı bakış açılarımız. Yapay zeka hız kazanmak için kullanılırsa, hem iş yükünü azaltır hem de ciddi anlamda zaman kazandırır ama yapay zekaya bir olayı anlatıp ondan bunu haber metnine dönüştürmesini istemek bizi diğer gazetecilerden geri plana düşürür. Yapay zeka, doğru yerde ve doğru amaçla kullanan gazeteciler için bir fırsattır. Geleneksel medyada bir haberin yayınlanması bazen bir günü bulurken, yapay zekanın sağladığı hız ile birkaç saat içerisinde haberi tamamlamak mümkün hale geldi. Gelecek dönemde de yapay zekayı kullanan gazeteciler ve medya kuruluşları ile kullanmayanlar arasında fark çok belirgin bir hale gelecek. Bu dönüşüm kaçınılmaz bir şekilde sektörün şeklini yeniden belirleyecek.” diyerek yapay zekanın amacına uygun ve etik sınırlar çerçevesinde kullanılması gerektiğini, doğru kullanıldığı takdirde gazeteci için bir fırsat olduğunu belirtti.

Gazeteciliğin kalbi sokakta atıyor

Ajans Aydın Gazetesi Muhabiri Saniye Başkan, yapay zekanın haber yazma ve görüntü üretme ile bir gazetecinin yerini alamayacağını, gazetecileri yapay zekadan ayıran en önemli unsurun gazetecilerin insani duyguları olduğuna değindi. Başkan, “Bir gazeteci habere insani yönü ile yaklaşır, sokakta gördüğümüz her olay biz gazetecilerin bakış açıları ile şekillenir. Gazetecinin kalbi sokakta atıyor. Habere konu olan kişinin değindiği olay bana geçiyorsa ve ben o duyguyu hissediyorsam asıl o zaman o olay haber değeri kazanır. Yapay zeka bir insan değil, elindeki verilerle görüntü üretir, haber metni oluşturur. Fakat o olayda okuyucuya aktarılacak asıl duyguyu bilemez, bu yüzden yapay zeka ne bir rakip ne de bir tehdit olabilir. Her meslekte olduğu gibi yapay zeka gazeteciliğe de bir dönüşüm kazandırır ve bu dönüşüm yapay zekanın gelişmesiyle daha fazla artacak gibi duruyor. Biz gazetecilere bu noktada düşen görev ise yapay zekayı geleneksel medya ile entegre etmek, teknolojiden kaçmamız mesleğimizi icra ederken topluma ayak uydurmakta zorlanmamız demektir. Yapay zeka hiçbir zaman gazetecinin patronu olamaz sadece bir çalışma arkadaşı olabilir. Yapay zekadan faydalandığımız her konuya biz gazeteciler insani duygularımızla metnimizi özgün hale getiririz fakat bunu yapay zeka yapamaz. İnsan zekası hep bir adım önde olacak bir güce sahip bu yüzden yapay zeka hiçbir zaman patron konumunda olmayacak.” dedi. Gazetecileri, yapay zekadan ayıran yönlere değinerek, yapay zekanın gazeteciler için sadece bir çalışma arkadaşı olabileceğini ve insani duygularla gazetecinin olaylara bakış açısı ve duygusal yaklaşımının habere yön vereceğini vurguladı.

Gazeteci fikir işçisidir

Aydın Haberleri Yazı İşleri Müdürü Tuğba Aydın, yapay zeka ile gazetecilik mesleğinde mutlaka dönüşüm olacağını ve bu dönüşüme ayak uydurabilen gazetecilerin yayın hayatına devam edeceğini ve mesleğin temel prensibinin yapay zekayla asla kaybolmayacağını vurguladı. Aydın, “Yapay zeka, komutlarla belli formatlarda, internetten elde ettiği bilgi ve verilerle haber yazabiliyor ancak gerçek anlamda bir düşünme ve anlama yeteneğine sahip değil bu ise haberin güvenirliğini tartışmalı hale getiriyor. Mesleğimizin temel prensibi tarafsız olarak kamu yararını gözeterek en yalın ve doğru şekilde haber yapmak. Yapay zeka gazetecilerin işi kolaylaştırıyor olsa da gazeteci fikir işçisidir, haberi yazmak kadar yorumlamakla da mükelleftir. Dolayısıyla yapay zekanın süzgecinden geçen haber, tek katmanlı olacaktır ve gazeteci yapay zekayı kullandıkça düşünsel anlamda tembelleşecektir. Bir gazeteci olarak değişim ve dönüşümden kaçmıyorum, yapay zekayı basit ön araştırmalar yaparken gerçek kişilerden kaynak önermesi için kullanıyorum, doğru komutlarla haberim için doğru kaynakları bulabiliyorum, dönüşümden ve değişimden kaçmıyorum fakat haber yazımı için yapay zekayı tercih etmiyorum.” sözleriyle, gazetecinin yaptığı işin fiziksel güçle değil; düşünce, analiz, araştırma ve yorumlama gibi zihinsel emekle yapıldığına yani fikir işçiliği olduğuna dikkat çekti.

Yapay zeka gazeteciliğin yok oluşu değil evrimi

Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Arş. Gör. Münevver Bahar, yapay zekanın bazı meslekler için bir devrim olduğunun ama bu devrimin gazeteciliğin yok oluşu değil evrimi olduğunun ve bu evrimi okuyabilmenin, gazetecilik olduğunun üstünde durdu. Bahar, “Bir bilgisayar mühendisi olarak süreci, rutin veriye dayalı ve şablonu belli olan her türlü içerik üretimi artık algoritmalar tarafından yapılacak. Ama bu durum, gazeteciyi işlevsiz hale getirmez, aksine gazeteciyi “operatör” konumundan, “analist” ve “denetmen” konumuna yükseltir. Meslekler yapay zekayla yok olmaz, evrimleşebilir. Evrim doğanın bir parçasıdır, matbaanın çıkışıyla el yazısı gazeteler değişti şimdi de yapay zekayla bazı noktalar tabi ki değişecektir, değişim kaçınılmazdır. Yapay zeka, “ne oldu?” sorusunu hızla yanıtlayabilir ama “neden oldu?” ve “bunun topluma etkisi ne?” sorularında hala insan zekasına ve vicdanına muhtacız. Dolayısıyla mesleğin formu, ham bilgiyi aktarmaktan, bilgiyi doğrulayıp insani duygularla yorumlamaya doğru evrilecektir. Zaten bir gazeteciyi yapay zekadan ayıran en önemli özelliği duygularını okuyucuya aktarabilmesi, tabi ki bu duygular tarafsız olmalı.” dedi.

Değişen tüketim alışkanlıklarından gazetecilik mesleği de nasibini aldı

Anadolu Ajansı Aydın İl Temsilcisi ve Aydın Gazeteciler Cemiyeti Başkanı Ferdi Uzun, geleneksel medyaya olan ilginin azalmasında yapay zekadan ziyade insanların tüketim alışkanlıklarının değişmesinin sebep olduğunu belirterek, insanların zamanla uzun metinler okumak yerine “hap bilgi” dediğimiz kısa ve net olan haber metinlerine yöneldiğini vurguladı. Uzun, “Dünyamıza giren her yeni gelişmede yaşadığımız endişeyi yapay zekada da yaşıyoruz. Önemli olan, bize sunulan teknolojiye ne ölçüde sahip olduğumuz ve o teknolojiden doğru biçimde faydalandığımızdır. Yapay zeka kullanımı doğru sağlandığı sürece fırsattır. Yapay zekayı usta konumuna koyduğumuz takdirde, kendi becerimizi katmadan yapay zekanın ürettiklerini kullanırsak işte o zaman tehdit oluşturacaktır, yapay zeka çırak olarak kullanıldığı zaman şüphesiz bizim için bir fırsat olacaktır. Geleneksel medyaya olan ilginin azalmasının sebebi yapay zeka değildir, insanların tüketim alışkanlıklarının değişmesi, daha kısa ve net metinleri okumayı tercih etmeleridir.” diyerek, teknolojik gelişmelere ayak uydurulursa ve bu gelişmeler stratejik olarak doğru kullanılırsa gazetecilik için bir tehdit oluşturmayacağını, yapay zekanın sadece bir trend olduğunu belirtti.

Haber: Duygu Gümüş