Aydın Adnan Menderes Üniversitesi
İletişim Fakültesi / Gazetecilik Bölümü
Öğrenci Uygulama Haber Sitesi

Dışarıdan temiz görünen topraklar, insan sağlığını ve doğal yaşamı tehdit eden kirleticiler barındırabiliyor. Sanayi atıkları, tarım ilaçları ve günlük hayattaki bilinçsiz tüketim alışkanlıkları nedeniyle kirlenen topraklar, besin zinciri aracılığıyla insan sağlığını da etkileyebiliyor.

Toprak kirliliği, yalnızca tarımsal verimliliği değil, toprakta yaşayan mikroorganizmaları, bitkileri ve diğer canlıları da etkileyen çevre sorunları arasında yer alıyor. Kirliliklerin besin zincirine etkileri ve kirlenmiş toprakların yeniden iyileştirilmesi konusunda farklı yöntemler uygulanıyor. Toprak kirliliğinin nedenlerini ve canlı yaşamı üzerindeki etkilerini, Ege Üniversitesi mezunu, Klorak firmasının Kalite Güvence Regülasyon Yöneticisi Uzman Mikrobiyolog Pınar Limni ile Biop Biotech firmasının İdari Müdürü Uzman Moleküler Biyolog Macide Elif Güçlüer değerlendirdi.

Günlük yaşamda toprağa zarar veren insan davranışları

Uzman Mikrobiyolog Pınar Limni, toprak kirliliğinin yalnızca sanayi faaliyetlerinden kaynaklanmadığını, günlük yaşamda yapılan yanlış atık uygulamalarının da çevre üzerinde olumsuz etkilere yol açtığını belirtti. Limni, evsel atıkların ayrıştırılmadan çöpe atılması, kızartma yağlarının ve kimyasal temizlik ürünlerinin lavaboya dökülmesi gibi çevreye zarar veren davranışlara dikkat çekti. Ayrıca sanayi atıklarının da doğaya ve canlılara büyük ölçüde zarar verdiğini, önemli miktarda kimyasal maddenin toprağa ve suya karışmasına neden olduğunu ifade etti. Macide Elif Güçlüer ise geri dönüştürülebilir atıkların ayrıştırılması için özel kutular bulunmasına rağmen halkın bu konuda yeterince duyarlı davranmadığını belirtti. Çöplerini uygun yerlere atmayan ve çevre temizliğine dikkat etmeyen bilinçsiz insanların davranışlarının yalnızca toprağı değil, denizleri ve tatlı su kaynaklarını da kirlettiğini vurguladı. Ayrıca kanalizasyon atıklarının denize dökülmesinin ve kanalizasyon sistemlerinin yerleşim alanlarına yakın olmasının hem doğa hem de insan sağlığı açısından ciddi riskler oluşturduğunu dile getirdi.

Toprakta kimyasal kirliliğin tespiti 

Toprak kirliliğinin tespitinde farklı testlerin uygulandığını belirten Macide Elif Güçlüer, günlük yaşamda ortaya çıkan kirliliğin yanı sıra toprağa karışan maddelerin türünün ve miktarının da önemli olduğunu vurguladı. Güçlüer, “Topraktaki kirliliğin tespiti için farklı farklı testler yapılıyor. Ne kadar zehirli madde olduğunun ve ağır metallerin miktarını ölçmek için toprak analizleri yapılıyor. Her madde aynı derecede zararlı değil, hepsinin bir oranı var; ağır metaller ve evsel atıklar aynı zararı vermez.” dedi. Sanayi kaynaklı kirliliğin değerlendirilmesinde daha net sonuçlar elde edilebileceğini belirten Uzman Mikrobiyolog Pınar Limni ise kimyasal maddelerin özelliklerinin ve toprağa etkilerinin incelenmesinde güvenlik bilgi formlarının önemine dikkat çekti. Limni, “Sanayi bazlı değerlendirmeler daha net sonuçlar verebilir. Her ham maddeye ait MSDS (Material Safety Data Sheet) isimli bir güvenlik bilgi formu vardır. Bu form maddenin ne noktada zarar vereceği, aşındırıcı özelliğinin bulunup bulunmadığı, toprağa dökülüp dökülemeyeceği, döküldüğünde nasıl bir etki yaratacağı ve alınması gereken koruyucu önlemler gibi bilgileri barındırır.” ifadelerini kullandı. 

Toprak kirliliğinin besin zincirine ve canlılar üzerindeki etkileri 

Pınar Limni, toprak kirliliğinin tarım ve canlılar üzerindeki etkilerini şu şekilde açıkladı: “Öncelikle her yerde tarım yapılamaz. Tarım izni için tarım yapılacak alanın yakınında sanayi kuruluşu var mı, tarımı olumsuz etkiler mi gibi durumlar değerlendirilir. Tarımı yapan kişilerin kullandığı pestisitler de toprağı etkilemektedir, bu sebeple bitki de etkilenir. Tarımdan ayrı olarak içme sularında bile siyanür bulunmakta ve her gün vücudumuza almaya devam etmekteyiz. Sudaki siyanür sanayi ve fabrikaların siyanürü kullandıktan sonra suya atık olarak bırakılmasıyla oluşur.” dedi. Kirlenmiş toprakların yeniden iyileştirilebileceğini belirten Güçlüer, "Temizleme ve havalandırma aşamaları ile kirlenmiş toprağı temizlemek mümkündür ama her kirli toprağın temizlenebileceği anlamına gelmez." ifadelerini kullandı. Temizleme çalışmalarında toprağın kirlilik düzeyinin, hangi maddelere ve ne kadar süreyle maruz kaldığının değerlendirilmesi gerektiğini ifade eden Güçlüer, "Temizlenmiş bölge tamamen temizlenmese de mikroorganizmaları tekrar toprakla buluşturduktan sonra toprak doğal döngüsüne bir süre sonra dönüyor." sözleriyle mikroorganizmaların toprağın iyileştirilmesindeki önemine dikkat çekti. Sanayi atıklarına uzun süre maruz kalan topraklarda besin maddelerinin ve mikroorganizmaların azalabileceğini söyleyen Güçlüer, bu durumun toprağın verimliliğini düşürerek besin zincirini de olumsuz etkilediğini vurguladı. Toprağın temizlenmesinde kirliliğe neden olan maddenin türünün ve toprağın yapısının belirleyici olduğunu ifade eden Limni ise, "Toprağın hangi bölgede olduğu, kirliliğe sebep olan maddenin ne olduğu, toprağın yapısının ne olduğu gibi analizler yapılır." dedi. Kirleticilerin toprağın derin katmanlarına ulaşmasının temizleme çalışmalarını zorlaştırdığını belirten Limni, "Toprağın alt tabakası daha sıkıdır ve temizlemek daha zordur." ifadelerini kullandı. İzmir'in Gaziemir ilçesindeki Aktepe Mahallesi'nde yaşanan radyoaktif atık sorununu örnek gösteren Limni, bazı kirlilik türlerinin giderilmesinin uzun süreli çalışmalar gerektirdiğine dikkat çekti. Toprak ve su kirliliğinin giderilmesinde biyolojik yöntemlerden de yararlanılabildiğini belirtti. Limni, denizlerdeki petrol kirliliğinin temizlenmesinde biyosürfektanların kullanılmasını da biyolojik temizleme yöntemlerine örnek gösterdi.

Toprağın temiz olduğu bilinse bile, içindeki canlılar zarar görmüş olabilir

Toprağın dışarıdan temiz görünmesinin sağlıklı olduğu anlamına gelmediğine dikkat çeken Limni, Türkiye'nin geniş tarım alanlarına sahip olduğunu ve sanayi kuruluşlarının çevresel etkilerinin kontrol altına alınmasında mevzuatın önemli bir yere sahip olduğunu belirtti. Toprak kirliliğinin bitkilerin gelişimini ve doğal savunma mekanizmalarını olumsuz etkileyebildiğini ifade eden Limni, "Bitkilerin de kendini koruma mekanizması var." diyerek kirleticilerin bu mekanizmaları zayıflatabileceğine dikkat çekti. Limni, kirlenmiş topraklarda yetişen bitkilerin hastalıklara karşı daha savunmasız hâle gelebileceğini, bunun da tarımsal verimliliği olumsuz etkileyebileceğini aktardı. Toprağın doğal dengesinin korunmasında mikroorganizmaların ve diğer canlıların önemli bir rol üstlendiğini belirten Güçlüer ise, "Böcekler toprağın altına girip çıktıkça toprağı havalandırır." sözleriyle toprakta yaşayan canlıların toprak için gerekliliğine dikkat çekti. Tarımsal üretimde toprağın verimliliğinin korunması için ürün çeşitliliğine yer verilmesi gerektiğini ifade eden Güçlüer, "Tarımcılar toprağı küstürmemek için ara ara farklı ürünler ekerler." dedi. Toprak kirliliğinin yalnızca sanayi ve evsel atıklardan kaynaklanmadığını vurgulayan Güçlüer, "Toprak kirliliğini sadece sanayi ve ev atıkları oluşturuyor diyemeyiz, aynı zamanda havayı da kirletiyoruz." ifadelerini kullandı. Motorlu taşıtların ve günlük yaşamda kullanılan bazı kimyasal ürünlerin hava kirliliğine katkıda bulunduğunu belirten Güçlüer, "Hava kirliliği yine yağmurla birlikte yeryüzüne ulaşıyor." diyerek çevre kirliliğinin toprak, hava ve su üzerindeki etkilerinin birbiriyle bağlantılı olduğunu söyledi. Vakit ayırıp sorularımızı cevapladıkları için Uzman Mikrobiyolog Pınar Limni ve Uzman Moleküler Biyolog Macide Elif Güçlüer’e teşekkür ederiz.

Haber: Hilal Sunan