Aydın Adnan Menderes Üniversitesi
İletişim Fakültesi / Gazetecilik Bölümü
Öğrenci Uygulama Haber Sitesi

Vatandaşın sofrasında her geçen gün daha lüks hale gelen kırmızı et fiyatlarının perde arkasını araştırdık. Et fiyatları neden bu kadar yüksek? Yetiştiricinin çiftliğinden çıkıp tüketiciye ulaşana kadar maliyetler nasıl katlanıyor? Bu soruların cevabını bulmak için hem İzmir Menemen’de besicilik yapan ve kendi kasap dükkânını işleten Rahat Besicilik’in sahibi Ali Rahat’ın hem de İzmir Perakendeci Kasaplar Odası Başkanı Melih Şenkara'nın kapısını çaldık.

Sekiz yıldır hayvancılık sektörüyle iç içe olan Ali Rahat, çeşitli bölgelerden büyükbaş hayvan alımı yapıyor, kendi çiftliğinde yetiştiriyor ve sonrasında da aracıları ortadan kaldırarak doğrudan kasap dükkânında tüketiciye sunuyor. Normal şartlarda aracı olmadığı için fiyatların çok daha uygun olması beklenirken Rahat’ın anlattıkları tablonun hiç de öyle olmadığını, maliyetlerin üreticinin belini nasıl büktüğünü gözler önüne seriyor. İzmir Perakendeci Kasaplar Odası Başkanı Melih Şenkara ise durumu bizler için daha geniş açıdan değerlediriyor.

Kendi ürettiğimiz halde maliyetler bizi kilitliyor

Sürecin varsayıldığı kadar basit olmadığını belirten Ali Rahat, "Kendi çiftliğimizde ürettiğimiz halde, maalesef maliyetlerin yüksekliğinden dolayı etin tezgâha gelene kadar tüketiciye yansıması çok ağır oluyor." diyerek söze başladı. Bir büyükbaş hayvanın soframıza gelene kadar geçtiği aşamalardaki gider kalemlerini ise yem fiyatları, veteriner ve ilaç giderleri, akaryakıt ve nakliye masrafları, elektrik ve personel giderleri ve vergiler şeklinde sıraladı. Tüm bu kalemler üst üste bindiğinde, canlı hayvanın kilosu daha çiftlikteyken ciddi bir fiyat artışına ulaştı.

Görünmeyen tehlike: Hastalık kayıpları ve riskler

Hayvancılığın en büyük zorluklarından birinin de canlı materyalle uğraşmanın getirdiği doğal riskler olduğunu belirten Rahat, yakın zamanda yaşadığı büyük bir kaybı örnek gösteriyor: "Bazen hastalıklardan dolayı maalesef ciddi fireler veriyoruz. Geçtiğimiz aylarda 6 büyükbaş hayvanımı, özellikle Doğu bölgelerinden başlayarak tüm ülkede büyük kayıplara yol açan şap hastalığı yüzünden kaybettim. Bir üretici için bu çok büyük bir zarardır. Bu tarz öngörülemeyen riskler ve kayıplar da sektörün acı bir gerçeği olarak ister istemez genel maliyetlere ve sonuç olarak et fiyatlarına yansıyor."

Tezgâhın arkasındaki ateş: Elektrik ve fire

Hayvanın kesilmesiyle masrafların bitmediğine dikkat çeken Ali Rahat, kasap dükkânı işletmenin zorluklarına da değiniyor: "Hayvan kesime gidiyor, bir mezbaha ücreti ödüyoruz. Et bütün halinde dükkânımıza geliyor. Burada da bitmiyor; dükkânın personel giderleri, stopajı, vergisi var. Özellikle elektrik fiyatları bizi çok zorluyor. Etin bozulmaması için devasa soğuk hava depolarımız, vitrin dolaplarımız var ve bunlar 7/24 çalışmak zorunda." Tüketicinin pek bilmediği bir başka konu ise fire meselesi. Rahat, "Bütün halinde gelen et burada kesiliyor, işleniyor, siniri ayrılıyor. Çıkan kemikler kasapta ciddi bir fire oluşturuyor. Yani 100 kilo karkas etin tamamını net et olarak satamıyorsunuz. Buna çok dikkat edilmese de ciddi bir gider kalemi olan ambalaj masraflarını da eklediğinizde tezgâh maliyeti iyice şişiyor." diyor.

Çözüm belli: Maliyet düşerse et ucuzlar, memleket kazanır

Ali Rahat, et fiyatlarının hem üretici hem de tüketici açısından yüksek olmasının önlenmesi adına çözümün, "Kasapta, çiftlikte maliyetler düşerse doğal olarak etin fiyatı da düşer. Et üretiminin artması ve sofraların şenlenmesi için en çok belimizi büken kalem olan yem fiyatlarına köklü bir çözüm bulunması şart. Buna bir çözüm getirilirse üretim kendi halinde zaten artar. Hem üretici para kazanır hem tüketici ucuz ve kaliteli et yer hem de milletimiz kazanır." diyerek gerçekleşeceğini ifade etti.

Oda Başkanı Şenkara: "Maliyetler ve enflasyon esnafı da vurdu"

Konunun daha geniş bir perspektiften değerlendirmesini almak üzere İzmir Perakendeci Kasaplar Odası Başkanı Melih Şenkara ile de sektörün sorunlarını ve fiyatlardaki istikrarsızlığı konuştuk. Başkan Şenkara, üreticinin maliyetlerin yüksekliğinden yakındığını belirterek, "Özellikle yemin yüksek maliyet oluşturması; vergilerin, elektrik ve su giderlerinin yüksekliği, eleman maliyeti, nakliye derken et tüketiciye ulaşana kadar maalesef fiyatlar yüksek seyretmektedir." ifadelerini kullandı. Şenkara, kasabın kâr marjının sanılanın aksine çok düşük olduğuna dikkat çekerek şunları ekledi: "Sıyrılmış saf etin kasaba maliyeti şu an itibarıyla 870 TL'dir. Vergiler ve giderler de bunun üstüne gelince kâr oranları yüzde 5 ila 10 gibi aralıklarda, çok düşük kalmaktadır." Piyasayı dengelemeye yönelik adımları ve makroekonomik etkileri de değerlendiren Şenkara, "Devletimizin, Et ve Süt Kurumu aracılığıyla ithal etin devreye girmesi fiyatları biraz da olsa baskılamıştır ve fiyatlar uzun bir süredir stabil haldedir. Ancak son yıllarda gerek pandemi gerekse yüzyılın depremi ve komşu ülkelerdeki savaşların durumu ülkemizin ekonomisine olumsuz yansımıştır. Seyreden yüksek enflasyon ve yüksek maliyetler maalesef her sektörde olduğu gibi biz kasap esnafını da etkilemiştir. Haliyle bu olumsuz durum tüketicimize yansımaktadır." diyerek sektörün genel haritasını çizdi.

Sektörün içinden isimler olarak yaşadıkları zorlukları tüm şeffaflığıyla bizlere aktararak sorunun kaynağına ayna tutan Ali Rahat’a ve sektörün genel durumunu özetleyen İzmir Perakendeci Kasaplar Odası Başkanı Melih Şenkara'ya verdikleri kıymetli bilgiler için teşekkür ediyoruz. Görünen o ki tarladaki ve çiftlikteki yangın sönmeden sofradaki etin fiyatı düşmeyecek.

Haber: Ayhan Önaç