Aydın Adnan Menderes Üniversitesi
İletişim Fakültesi / Gazetecilik Bölümü
Öğrenci Uygulama Haber Sitesi

Gramofonun elle kurulduğu, taş plakların kolayca kırılabildiği dönemden taşınabilir pikapların ve dijital müzik platformlarının yaygınlaştığı günümüze uzanan değişim, müzik dinleme alışkanlıklarını da değiştirdi. Nazilli’de yarım asırdır plakçılık yapan Ahmet Sert, bu değişime tanıklık ederken gençlerin plaklara ilgisinin sürdüğünü anlattı.

Bir dönem evlerin başköşesindeki büyük ahşap dolaplarda çalan plaklar, bugün koleksiyon raflarında ve çanta tipi pikaplarda yaşamayı sürdürüyor. Müzik dinleme alışkanlıkları değişse de plaklar, koleksiyoncular ve genç meraklılar için önemini koruyor. Aydın’ın Nazilli ilçesindeki Efes Plak Müzik Market’in işletmecisi Ahmet Sert, meslek yaşamı boyunca tanık olduğu değişimi aktardı. İnternet ve dijital platformlar sayesinde şarkılara saniyeler içinde ulaşıldığını belirten Sert, plak dinlemenin kendine özgü bir deneyim sunduğunu vurguladı.

Gramofondan elektrikli pikaba geçiş

Sert, “1950’li yıllarda müzik dinlemek bugünkü kadar kolay değildi. Gramofonun mekanizması elle kurulur, ardından iğne plağın üzerine yerleştirilir ve dakikada 78 devirle dönen taş plaklardan müzik dinlenirdi. Bu plaklar ağırdı ve kolayca kırılabiliyordu. Bir yüzü bitince plak çevrilerek diğer yüzü dinlenirdi. Dönemin çok dinlenen taş plakları arasında Hamiyet Yüceses’in ‘Makber’, Müzeyyen Senar’ın ‘Püsküllü Belâ’ ve Zeki Müren’in ‘Manolyam’ plakları yer alıyordu.” dedi. Elektrikli pikapların yaygınlaşmasıyla yaşanan değişime de değinen Sert, “Analog kayıtlarda ses daha dolgun ve sıcak gelirdi. Dinleyicide, sanatçı kendisine özel bir konser veriyormuş hissi uyandırırdı. Zamanla gelişen elektrikli pikaplar, müzik dinlemeyi kolaylaştırdı. Farklı devir hızlarında çalışabilen bu cihazlarda çeşitli plak türleri çalınabiliyordu.” diye konuştu.

Vinil plaklar daha uzun kayıt süresi sundu

Sert, plak ve pikapların yıllar içinde geçirdiği değişimi şu sözlerle aktardı: “1960’lı yıllarda yaygınlaşan  vinil plaklar, daha hafif ve kullanışlı oldukları için taş plakların yerini almaya başladı. Vinil plaklar, taş plaklara göre daha az çıtırtı çıkartıyordu. Dakikadaki dönüş hızlarına göre 33’lük ve 45’lik olarak adlandırılan bu plaklardan 33’lükler, tek seferde daha uzun kayıtların dinlemesine olanak tanıyordu. Zeki Müren’in yaklaşık 29 dakika süren ‘Kahır Mektubu’ kaydı, plağın bir yüzünü dolduran uzun kayıtların dikkat çekici örneklerindendi. 45’lik plakların iki yüzüne genellikle birer şarkı kaydedilirdi. Plak tarihinden bir başka örnek olan Barış Manço’nun 1970’te yayımlanan ‘Dağlar Dağlar’ plağında aynı eserin iki farklı yorumu yer aldı. İki yorum da büyük ilgi gördü ve plak, Manço’ya Platin Plak Ödülü kazandırdı.”

Pikaplardan kasetçalarlara uzanan müzik değişimi 

Sert, plak kullanımındaki değişimi şöyle anlattı: “1970’li yıllarda pikapların büyük ahşap müzik dolaplarıyla bütünleştiği konsol tipi müzik sistemleri kullanılmaya başlandı. Bu dönemde stereo kayıt teknolojisinin de yaygınlaşmasıyla müzik dinleme alışkanlıkları değişmeye başladı. Aranjman şarkıları ve Anadolu rock eserleri, 45’lik ve 33’lük plaklarla geniş kitlelere ulaştı. Elektrikle ya da pille çalışan çanta tipi pikapların yaygınlaşmasıyla plaklar evlerin dışında da dinlenmeye başlandı. Sert, aynı dönemde kasetlerin müzik piyasasında giderek daha fazla yer edindiğini belirterek sözlerini şöyle sürdürdü: “1970’lerin sonlarında yaşanan ekonomik darboğazla birlikte daha ucuz ve taşınabilir kasetlere yönelim arttı. Kasetçalarların yaygınlaşması, yükselişte olan arabesk müziğin daha geniş kitlelere ulaşmasına da katkı sağladı.”

İki pikapla müzik yaptığı dönem

Plakçılık alanında ustalık belgesi alan ilk esnaf olduğunu belirten Sert, 1979’un sonlarında pikaplarla müzik yaptığı dönemi şöyle aktardı: “O yıllarda kullandığımız pikaplarda dijital hız ayarları yoktu. Yan yana yerleştirdiğimiz iki pikapla çalışır, farklı şarkıların tempolarını yalnızca müzik kulağımız ve el becerimizle uyumlu hale getirirdik. Önce sakin parçalar çalar, ardından tempoyu yükselterek hareketli oyun havalarına geçerdik. Bir düğünde Nazilli Dinamikler Orkestrası’nın kurucusu Ertuğrul Akçay da beni izliyordu. Yanındakilere, ‘Gerçek müziği Ahmet yapıyor’ demiş. Bu sözünü hâlâ unutmadım.” Meslek hayatı boyunca müzik dünyasının birçok tanınmış ismiyle bir araya geldiğini anlatan Sert, “Nazilli’de ünlü sanatçıların katıldığı imza günleri düzenledim. Bu etkinliklerde tanıştığım sanatçılarla zamanla dostluklar kurdum.” ifadelerini kullandı.

Plak satışları azaldı, plak kültürü sürdü

Sert, plak satışlarının gerilediği dönemi şöyle anlattı: “Plak ve kasetleri İstanbul’daki Unkapanı Müzik Çarşısı’ndan ve İzmir’deki Bedri Plak deposundan temin ediyordum. 1980’li yıllarda kaset satışlarının artmasıyla plaklara talep azaldı. Birçok müzik dükkânı kaset satışına ve kaset doldurma işine yöneldi. Türkiye’deki plak üretim tesisleri kapanmaya başlayınca plak şirketleri albümlerini yurt dışındaki tesislerde bastırıyordu. Sert, “1990’lı yıllarda pop müzik yükselişe geçerken CD kullanımı da yaygınlaştı ve birçok kişi pikabını bir kenara kaldırdı. Buna rağmen DJ’ler ve koleksiyoncular plak kültürünü yaşatmayı sürdürdü. Elektronik müzik kulüplerinde plaklarla performans sergileyen DJ’ler de bu kültürün yeni kuşaklara aktarılmasına katkı sağladı.” diye ekledi.

2000’li yıllarda plaklara ilgi yeniden arttı

Sert, plak piyasasında yaşanan değişimi şu sözlerle anlattı: “2000’li yıllarda plak koleksiyonculuğu daha çok sınırlı sayıdaki dükkân ve koleksiyoner çevresinde varlığını sürdürdü. Özellikle son 15 yılda ise plaklara yönelik ilgi yeniden canlandı. Günümüzde yeni dönem sanatçılarının albümleri de plak olarak yayımlanıyor. Plakların değeri fiziksel durumuna, nadirliğine, ses kalitesine ve baskı dönemine göre değişiyor. Özellikle nadir bulunan dönem baskıları yüksek fiyatlara alıcı bulabiliyor.” Gençlerin plaklara gösterdiği ilgiden söz eden Sert, “Dükkâna gelen öğrenciler plak satın alıyor, pikaplar hakkında benden bilgi alıyor. Hatta arkadaşlarına doğum günü hediyesi almak için aralarında para toplayıp çanta tipi pikap alanlar bile var. Bunları gördükçe plaklara ilginin genç kuşaklar arasında da sürdüğünü anlıyorum.” diye konuştu.

“Plak tutkusundan kopmak kolay değil”

Sert, plakların kendisi için taşıdığı anlamı şu sözlerle dile getirdi: “Çocuklarım bu işi sürdürmek istemiyor. Benden sonra dükkânı devralacak kimse de yok. Plak kültürünü yaşatacak ve yıllar içinde oluşturduğum arşivi genç kuşaklara aktaracak bir mekân kalmayacağından endişe ediyorum. Plak tutkusundan kopmak kolay değil.” Sert, “Teknoloji hayatımızı kolaylaştırırken plaklar da kendine özgü sıcak ve samimi sesiyle müzik dinlemeye farklı bir anlam katıyor. Plakların taşıdığı ezgiler ve çağrıştırdığı anılar, dinleyicileri hâlâ büyülüyor.” diyerek sözlerini tamamladı. Plakçılık piyasasına ilişkin değerlendirmelerini ve deneyimlerini bizimle paylaşan Ahmet Sert’e teşekkür ederiz.

Haber: Ülkü Sert