Aydın Adnan Menderes Üniversitesi
İletişim Fakültesi / Gazetecilik Bölümü
Öğrenci Uygulama Haber Sitesi

Ülkemiz tarımında verimin en önemli anahtarı doğru gübrelemedir. Bitki gelişimi için hayati olan ancak 8 Haziran 2016 tarihinde güvenlik gerekçesiyle yasaklanan %33'lük Amonyum Nitrat gübresi, sıkı denetim şartıyla yeniden tarlalara dönüyor. 

Ülkemizdeki tarımsal sektörün en önemli kısmı gübrelemedir. Amonyum nitrat bazlı gübreler ise bu alanda en çok tercih edilendir. Amonyum nitrat bazlı gübrelerin tarımsal olarak kullanımı, yasaklanma süreci, tarımdaki etkileri, uygulama ve dağıtımındaki yasal süreçleri hakkında yaptığımız araştırmada Aydın Ziraat Mühendisleri Odası İl Başkanı Yakup Özdemir’e sorularımızı yönelttik.

Sizi daha yakından tanıyabilir miyiz? 

Ben Yakup Özdemir. 1980, Erzurum doğumluyum. İlk ve ortaöğretimimi Erzurum’da tamamladım. Daha sonra ki yıllarda Afyon Kocatepe Üniversitesinde Harita bölümünü okudum ama bitirmedim. Manisa Celal Bayar Üniversitesinde İnşaat Mühendisliği bölümünü bitirdikten sonra 1-2 yıl çalışma hayatım oldu ve bıraktım. 2007 yılında Ziraat Fakültesinden mezun oldum, 2009 yılında yüksek lisansa başladım. 2013 yılında ise yüksek lisansı bitirdim. O dönemde okutman olarak üniversitemizde dersler verdim. Daha sonra kendi işyerimi kurdum. Şu an evliyim ve aktif olarak ziraat sektörü ile tarımsal yapılar üzerine projeler geliştiriyorum. Üç dönemdir de Aydın Ziraat Mühendisleri Odasında yönetici olarak görev alıyorum. 

Amonyum Nitrat bazlı gübreler hangi alanlarda kullanılıyor? 

Öncelikle amonyum nitrat gübresi içeriğinde azot bulundurması sebebi ile bitkilerin fizyolojik gelişimi için azot çok önemli bir elementtir. Bu gübre, tarım sektöründe bitkilerin toprak haricinde ihtiyaç duydukları azotu karşılamak için kullanılmaktadır. İki çeşit olarak  %33 ve %26 bazlı olarak bulunmaktadır. Tarım sektöründeki başlıca kullanım alanı toprak altı gübresi olarak dikim öncesi ve dikim dönemi olarak kullanılır. Tarımsal alan dışında kullanımı suistimal edilen bir gübredir belli maddeler ile karıştırılıp patlayıcı madde olarak kullanılabilir. 

Amonyum Nitrat 8 Haziran 2016 yılında neden yasaklandı? Ve bu yasağın ne gibi sonuçları olmuştur? 

Bu gübrenin kullanımının suistimal edilmesi ve yaşanan çeşitli durumlardan dolayı İçişleri Bakanlığının aldığı karar ile yasaklanmıştı. İki çeşit olduğu için yasaklanan kısım %33 Amonyum Nitrat grubu idi. Ülkemizde hala %26’lık gübreler kullanılmaktadır. Ancak arasında bir verim farkı vardır. Amonyum Nitrat %33 içeren gübre grubu azot tutumu olarak daha verimlidir. Amonyum nitrat gübresinden beklediğimiz, havadaki azotu bitkinin kökünde tutmasıdır. Bu konuda %26’lık Amonyum Nitrat grubu bilimsel olarak daha verimsizdir. Bu gübrenin kullanılmadığı 10 yıllık zaman diliminde tarımsal olarak bir kayıp yaşanmıştır. Bu gübre kullanılamadığı için çiftçilerin alternatif olarak daha fazla ve çeşitli gübre kullanması, bu alternatif gübrelerin fiyat farkı ile tarım sektörüne ekonomik olarak etki etmiştir. Kullanılan alternatif Potasyum Nitrat %26 ve şeker gübresi olarak adlandırdığımız Amonyum Sülfat %21 kullanımı artmıştır. O yıllardan beri amonyum nitrat ile en büyük farkları, toprakta tuttukları azot miktarı olmuştur. Bu tutulan azot miktarı da bitki gelişimini etkileyen en temel faktördür. 

Amonyum Nitrat gübresinin kullanım yasağı tam olarak neden kalktı? 

Öncelikle 13 Mart 2026 tarihinden alınan karar ile Amonyum Nitrat %33 içeren bu gübrenin kullanımı belirli bir süre için serbestleşti. Mart ile haziran ayı içerisinde bir serbestlik olduğunu düşünüyorum. Özellikle buğday ve mısır gibi tarla bitkilerinde bu gübre taban gübresi olarak kullanılır. Yani direkt toprağa verilmek kaydı ile uygulanıyor. Bu gübrenin özelliği, içinde amonyum ve nitrat olmasıdır. Nitrat kısmı toprakta çözünürken, amonyum kısmı bitkinin köküne, toprağa tutunuyor ve yavaş bir salınım gerçekleştiriyor. İçinde ki azotu yavaş yavaş bitkinin köküne serbest bırakıyor. Bitkiler bu sayede, örneğin mısır gelişiminin ilerleyen dönemlerinde de ihtiyaç duyduğu o azota ulaşabiliyor. Ülkemiz ve Aydın’da tarımsal faaliyetler mart ayı itibari ile başlıyor ve gübreleme dediğimiz eylem, ülkemizde hazirana kadar tamamlanmış oluyor. Bahsettiğimiz serbestliğin bu zaman diliminde geçerli olacağını düşünüyorum. Yani bu yasak kalkmasının geçici olmakla beraber, bitki gübreleme dönemi süresince geçerli olacağını düşünüyorum.

Amonyum Nitrat gübresinin dağıtımı, denetimi ve kullanımı tarım sektöründe nasıl sağlanacak? 

Ülkemizde son yıllarda devletimizin bu konuların üzerine düşmesi ile birlikte elektronik denetim sistemlerine geçildi. Çiftçi kayıt sistemi ve gübre takip sistemi olarak bu işin denetim ve kaydını alan uygulamalarımız var. Elektronik reçete sistemi ile çiftçi kayıt sistemine dahil olan her çiftçi tarım yaptığı alana uygun olarak serbest olan aylar içerisinde amonyum nitrat gübresi alabilir. Örnek olarak 1 dekar tarım alanı olan çiftçi, 40 kilogram gübre alıyorsa 10 dekar tarım alanı olan çiftçi sisteme uygun şekilde gübre alabilir. Gübre satış bayileri ve Tarım ve Orman Bakanlığının denetimi bu durumu yakın takip edecektir. Bu noktada önemli olan, bu gübrelerin denetiminin sağlanması ve tedbirlerin sıkı tutulmasıdır. İran ve çeşitli Ortadoğu ülkelerinden ham madde olarak ülkemizde giriş yapar ve gübre fabrikalarında üretilir. Ardından ülkemizin her bölgesine gübre firmaları tarafından dağıtılarak gübre bayilerinde satışı olur. Önemli olan nokta bu durumun en ufak ayrıntısına kadar denetleme ile takip edilip bir sorun çıkmamasına gayret göstermektir. 

Verdiği çok değerli bilgiler için Aydın Ziraat Mühendisleri Odası İl Başkanı Yakup Özdemir’e çok teşekkür ediyoruz. 

Haber: Furkan Kuyucu