Aydın Adnan Menderes Üniversitesi
İletişim Fakültesi / Gazetecilik Bölümü
Öğrenci Uygulama Haber Sitesi

Türkiye, zengin tarım toprakları sayesinde birçok bölgesinde yıl boyunca tarım yapılabilen bir ülkedir. Üreticiler, sebze ve meyve üretim sezonu boyunca bitkinin yetişmesi, büyümesi ve korunması için çeşitli bitki koruma ilaçları kullanmaktadır. Ancak, bu ilaçların düzenleme ve denetim sistemi tam olarak gelişmemiştir. Bu açığın giderilmesi ve denetimin sıkılaştırılması amacıyla, Zirai B Reçete ve elektronik denetim sistemi uygulamaya konulmuştur. Bu sistemde zirai ilaç bayileri, ziraat mühendisleri ve üretici yeni bir tarım dönemine hazırlanıyor. Türkiye tarımında ilaç kullanımı, denetim ve piyasa dinamiklerinin karmaşık yapısı, sistemlerin geliştirilmesi ve denetimlerin sıkılaştırılması hem gıda güvenliği hem de tarımsal verimlilik açısından büyük önem taşıyor. 

Türkiye her alanında gelişen bir ülkedir. Tarım sektörünün de bu değişim ve dönüşüme ayak uydurduğunu görmekteyiz. Üretim ve tarım, toplumun bel kemiğini oluşturmaktadır. Yapılacak yeni uygulamalar ve dönüşümler, sektör hacmi yüzünden uzun zaman almaktadır. Bu süreçte, tarım sektörünün önemli bir bölümünü oluşturan zirai ilaç bayileri ve ziraat mühendisleri kritik bir rol üstlenmektedir. Verimli bir büyüme için ziraat mühendisleri en önemli rolü oynar. Ziraat mühendislerinin yeni Zirai B reçete sistemi hakkındaki bulguları ve düşüncelerini öğrenmek, Zirai B reçete ve elektronik kayıt sisteminin nasıl işlediğini anlamak için Ziraat Mühendisleri Odası Aydın Şubesi Yönetim Kurulu Başkanı Zeki Oymak ve Ziraat Mühendisi Ahmet Evren ile görüşme sağladık. Zeki Oymak ve Ahmet Evren bizlere yeni Zirai B reçete sisteminin ne olduğunu ve nasıl işleyeceği hakkında değerli bilgiler verdi.

“Türkiye tarımının daha verimli olarak sürdürülebilmesi için aktif olarak çalışıyorum”

Uzun zamandır ziraat sektöründe çalışan Zeki Oymak, kendisini, “Ben Zeki Oymak. Aydın’da yaşıyorum. 1964 yılında Burdur’da doğdum. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesinden 1986 yılında mezun oldum. Uzun zamandır Efeler İlçe Tarım Müdürlüğünde Ziraat Mühendisi olarak görev yapıyorum. Ayrıca, TMMOB Ziraat Mühendisleri Odası Aydın Şube Başkanlığı görevimi sürdürerek mesleki anlamda aktif bir hayat sürüyorum. Türkiye tarımının daha verimli olarak sürdürülebilmesi için aktif olarak çalışıyorum.” ifadeleriyle tanıttı. Tarım sektörü için yeni gelen zirai reçete sistemi ve elektronik kayıt sisteminin nasıl işleyeceğini, neden bu sisteme geçildiğini ve ziraat mühendisinin sorumluluklarının nasıl değiştiği hakkında bilgi veren Zeki Oymak, “Türkiye tarım konusunda çok gelişmiş bir ülke, bu coğrafyada birçok ürün yetişiyor. Bu durumun sonucunda ürünler biyolojik hastalıklar ile karşılaşıyor. Ziraat mühendisliği de bu durum karşısında bilimsel olarak bitki sağlığını korumak için bitki koruma ürünleri olarak tabir ettiğimiz zirai ilaçları bize öneriyor. Üretici, yetiştirdiği bitkiyi zararlı haşerelerden korumak verimli bir sezon geçirmek istiyor, tabiri caizse zirai ilaç bayisine gidiyor derdini anlatıyor, ziraat mühendisi ücreti mukabilinde ona uygun olan zirai ilacı veriyor ve üretici, uygun ilaçlama makinesi ve uygun hava koşullarında ilacı uyguluyor. Yıllardan beri bizim gördüğümüz durum budur. Her zaman doğru çalışmıyor bu sistem. Bazen üretici ilacın dozunu fazla yapıyor halbuki ziraat mühendisi, ilaca uygun dozu yazmış oluyor. Bu gibi durumlar yaşanabiliyor. Tehlikeli olan, yanlış ilaç uygulamaları aslında. Sistem bunun önüne geçmeye çalışıyor. Herhangi bir ürüne yanlış zamanda yanlış dozda atılan bir zirai ilaç çok tehlikeli ve öldürücü olabilir. Ülkede daha önce bu olayları gördük ve yaşadık.  Bu duruma yıllar önce önlem alınması gerekiyordu. Şu anda daha yeni bir sistem, tam oturduğu zaman nasıl olacak göreceğiz.” dedi. 

“Reçete yazma ve ilaç uygulama süreçleri doktorlar ve eczaneler gibi, elektronik sistem üzerinden takip edilip denetlenecek”

Türkiye’de uzun yıllardan beri Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS) var bu yeni gelen elektronik sistem ile üretici olarak hangi durumlar ile karşılaşacağını, nelerin değişip güncelleneceğini, üreticiyi ve zirai ilaç bayilerinin yeni sistemde nasıl çalıştıkları konusunda bilgi veren Zeki Oymak, “Türkiye’de tarım sektöründe ilaç kullanımı ve denetim mekanizmasının önemi çok büyük. Tarım alanları çok geniş, yetişen ürünler çok çeşitli olunca zirai ilaç sektörü de bir hayli büyük. Devlet, çiftçilerimizin normalde zirai ilaç uygulama belgesi almalarını talep eder. Doğru olanda budur, çünkü zirai ilaçların bazı türleri yanlış uygulamalarda insanlara, hayvanlara, ağaçlara ve çevreye çok zararlıdır. Zirai ilaç uygulamayı doğru öğrenmekte gereklidir. Türkiye’de çiftçi kayıt sistemine kayıtlı 2 milyon 600 bin çiftçi bulunmaktadır. Bunlar resmiyette çiftçilik yapan insanlar; kayıtlı olmayan çiftçileri bilmiyoruz. Bu çiftçilerin 600 bin tanesinin ilaç uygulama belgesi var. Denetim olmadığı için ilaç alıyor ve uygulayabiliyordu. Şimdi yeni gelen sistemde üretici, ilaç uygulama belgesini almadan ilaç bayisinden bitki koruma ürünleri alamayacak ve reçete ile satın alma da yapamayacak. Yani devlet, üreticiyi ve tarımı düzenleme ve denetleme konusunda ciddi bir adım atmaktadır.” dedi. 

“İç piyasa ürünleri bu kadar denetlenmez veyahut testlerden geçmez”

Ürünlerin denetim süreçlerinin nasıl yürütüldüğünü ve iç piyasa ile ihraç edilen ürünlerin denetimindeki farkları açıklayan Zeki Oymak, “Üreticiden, komisyoncular aracılığı ile alınan ürünler ihracat kategorisi olarak meyve ve sebze hallerinde işlenir, paketlenir ve kaydedilir. Ürünlerin ihracatı sırasında gümrükte ve laboratuvarda kontrolleri yapılır.  Bütün ürünler tek tek kontrol edilemez, örnekleme yöntemi kullanılır. Gümrükte ürün hakkında raporlar ve analizler risk seviyesine göre değerlendirilir. Yurtdışına çıkan ürünlerde Avrupa ve diğer ülkelerin standartları ön plandadır. Pestisit ve toksin seviyeleri çok önemlidir. İç piyasa ürünleri, bu kadar denetlenmez veya testlerden geçmez. Ürünlerin fiyatlandırılması, ürün kalitesi ve miktarına göre aracılar yani komisyoncular ayrıca sektör uzmanları tarafından belirlenir. Yazılım ve sistem entegrasyonu il ve ilçe müdürlükleri aynı zamanda Tarım Bakanlığının ortak çalışmaları ile yürütülür.” şeklinde konuştu. 

“Zirai ilaç dükkânı açmadan önce, çeşitli zirai ilaç bayilerinde ve birçok ilaç firmasında Ziraat Mühendisi olarak çalıştım”

Aydın’ın Efeler ilçesinde bulunan bir ziraat dükkanı sahibi olan ve zirai bitki koruma ürünleri satışı yapan Ahmet Evren, sözlerine şu şekilde başladı: “Merhaba, ben Ahmet Evren. 1991 yılında Aydın’da doğdum. Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Ziraat Mühendisliği Bölümünden 2015 yılında mezun oldum. Zirai ilaç dükkânı açmadan önce, çeşitli zirai ilaç bayilerinde ve birçok ilaç firmasında Ziraat Mühendisi olarak çalıştım ve deneyim kazandım. Edindiğim mesleki ve akademik deneyimlerin ardından kendi zirai ilaç dükkânımı açtım.” Yeni reçete sisteminin daha çok bitki koruma ürünlerinin hangi çeşitlerine uygulanacağı ve üreticinin ilaçlama ve hasat zamanlarının elektronik sisteme nasıl kayıt edileceği hakkında bilgi veren Ahmet Evren, “Zirai B reçete sistemi uygun görülen bitki koruma ürünleri için uygulanacak. Bu ürünler pestisit ve kalıntı bırakma ihtimali olan bazı durumlarda insanlar için risk oluşturabilecek ürünlerin zirai ilaç bayilerinde ki satışı ve üretici tarafından uygulanma aşamasını izleyecek ve denetleyecek. Sistem günümüz şartları için uygun olan elektronik sisteme kayıt olacak. Reçeteleri yazan ziraat mühendisleri belirli eğitim ve sınavları geçtikten sonra bu yetkiyi kazanabilecek. Elektronik sistem, uygun dönemi ve dozajı sınırlandırılabilecek. İl ve ilçe müdürlükleri tarım bakanlığının denetimi ile reçete ve satış süreçlerini yakından izleyecek. Reçete yazma ve ilaç uygulama süreçleri doktorlar ve eczaneler gibi, elektronik sistem üzerinden takip edilip denetlenecek. Çiftçiler ilaç uygulamadan önce hava durumu ve hasat zamanını dikkate almalıdır, çünkü bazı ilaçların etki süresi ve hasat sonrası süreleri var. Bu bilgilerin satılan bitki koruma ürünün arkasında yazması zorunlu hale gelecek. Zirai ilaçların, hasat ve tüketim sürelerine uyulması çok önemlidir ve aksi takdirde ürünler riskli hale gelebilir, tespit halinde yaptırım ve cezalar uygulanabilir. Gıda güvenliği açısından önemli olan pestisit kalıntısı gibi toksinlerin analizleri laboratuvarda yapılır ve incelenir.” şeklinde açıkladı. 

“Bazı Ruhsatlı ilaçların pahalı olması sebebi ile üretici ruhsatı olmayan ve satışı yasak olan ürünlere yönelip onları satın alıyor”

Yeni zirai reçete sistemi hakkında, bir ziraat mühendisi ve zirai ilaç bayisi olarak nasıl bir sürecin işleyeceğini, bu sistemin tarım ve ilaç sektöründe ne tür değişiklikler yaratacağını, elektronik kayıt ve denetim uygulamalarının sektörü daha kontrol edilebilir hâle getirip getirmeyeceğini ve bu sürecin zirai ilaç dükkanında nasıl işlendiği hakkında bilgi veren Ahmet Evren, “Çiftçilerimiz bazı zamanlarda ruhsatsız ve kaçak ilaçlar kullanabiliyor ya da zirai ilaç bayi el altından bu ilacı ona önerip satabiliyor. Her iki taraftan kaynaklı bir durum. Son olan zehirlenmelerden sonra bence süreç hızlandı. Yeni bir sistem, üretici kayıt defterine reçete yazılacak bayiden ruhsatlı ürün çıkışı reçeteye göre yapılacak. Bazı ruhsatlı ilaçların pahalı olması sebebi ile üretici ruhsatı olmayan ve satışı yasak olan ürünlere yönelip onları satın alıyor. Bu durumun önüne geçmesi planlanıyor. Zirai ilaçların çoğu ruhsat ile denetlenecek, hepsi kayıt altına alınacak. Bu durum fiyatları etkileyebilir. Küçük üreticinin bu yeni sistemde nasıl ayak uyduracağını şu an bizde bilmiyoruz. Çiftçi, elektronik kayıt sisteminde yoksa veya üretici kayıt defteri almamış ise ilaç alamayacak. Elektronik kayıt sisteminde olmayan kişilere ilaç satmak yasaklanacak. Bu durumda da bazı işletmelerin, el altından ilaç satışı yapabileceğini düşünüyorum. Üreticinin en dikkat etmesi gereken konu, ilaçlama konusunda reçeteli ürünleri tercih etmeleredir. Bayi sahibi ziraat mühendisi olsa bile reçete yazamayacak. Yanında ekstra ziraat mühendisini çalıştırması gerekecek. Bu maliyetler üreticiye ve bayi sahibine yansıyacak. Bu yeni sistemde, belli bir alışma süreci olacak tabii ki. Karşılaşabilecek en büyük sorun stokçuluk ve ruhsatsız ilaç satışında artış olabilir. O zaman denetlenmek istenen sistem, denetlenemeyecek ve başka bir kaçak ilaç sektörü doğurabilir.” ifadelerini kullandı. 

Verdikleri değerli bilgiler için Ziraat Mühendisleri Odası Aydın Şubesi Yönetim Kurulu Başkanı Zeki Oymak’ a ve Ziraat mühendisi Ahmet Evren’e çok teşekkür ediyoruz.

Haber: Furkan Kuyucu