Türkiye’de gündeme gelen okul saldırıları, çocukların şiddete yönelmesinde etkili olabilecek ailevi, sosyal ve çevresel etkenleri yeniden tartışmaya açtı. Psikolog Naime Tuğrul Camız ile ADÜ Eğitim Fakültesi Öğretim Görevlisi Hasan Can Oktaylar, aile içi iletişimden akran zorbalığına, sosyal medya kullanımından okul ortamına kadar birçok başlıkta değerlendirmelerde bulunarak çocukların yaşadığı sorunların erken fark edilmesinin önemini anlattı.
Okullarda yaşanan şiddet olayları, yalnızca eğitim kurumlarının güvenliğini değil, çocukların içinde bulunduğu psikolojik ve sosyal koşulları da yeniden gündeme getiriyor. Bir okul saldırısının ardından gözler çoğunlukla olayın yaşandığı yere ve saldırıyı gerçekleştiren kişiye çevrilse de çocukları şiddete götürebilecek süreçlerin nasıl geliştiği de üzerinde durulması gereken bir konu. Aile ilişkileri, arkadaş çevresi, okul yaşamı ve dijital dünyada karşılaşılan içerikler, çocukların davranışlarını etkileyebilen unsurlar arasında yer alıyor. Uzmanlara göre çocukların şiddete yönelmesi tek bir nedenle açıklanamaz. Çocuğun evde gördüğü davranışlardan arkadaşlarıyla kurduğu ilişkilere kadar pek çok unsurun birlikte değerlendirilmesi gerekiyor. Psikolog Naime Tuğrul Camız ve Aydın Adnan Menderes Üniversitesi (ADÜ) Eğitim Fakültesi Öğretim Görevlisi Hasan Can Oktaylar, ailelerin ve öğretmenlerin çocukların davranışlarında ortaya çıkan değişimleri zamanında fark etmesinin önemini vurguluyor.
Çocukların görünmeyen sorunları
Psikolog Naime Tuğrul Camız'a göre okul saldırılarını yalnızca ortaya çıkan davranış üzerinden değerlendirmek yeterli değil. Çocuğun kendisini nasıl hissettiği, aile içinde nasıl bir iletişim kurduğu ve çevresinden nasıl etkilendiği de davranışlarının anlaşılmasında belirleyici olabiliyor. Camız, özgüveni düşük bazı çocukların kendilerini kanıtlama ve çevrelerinde fark edilme isteğiyle hareket edebildiğini anlatıyor. İradesi zayıf çocukların başkalarının etkisinde kalmaya daha açık olabileceğini söyleyen psikolog, özellikle internet ortamındaki bazı grupların çocuklar üzerindeki etkisinin göz ardı edilmemesi gerektiğini dile getiriyor. Dijital dünyada karşılaşılan içerikler ve iletişim kurulan kişiler de bu nedenle ailelerin takip etmesi gereken konular arasında. Aile içinde şiddete maruz kalmak, çocuğun şiddeti zamanla olağan bir davranış biçimi olarak görmesine yol açabilir. Camız'ın değerlendirmesine göre ebeveynlerden görülen şiddet, çocuğun davranış dünyasını etkileyen önemli etkenlerden biri. Evde sorunların güç kullanılarak çözülmesi, çocuğun da benzer yöntemleri benimsemesine zemin hazırlayabiliyor. Çocuğun yalnızca maddi ihtiyaçlarının karşılanması da yeterli değil. Camız, ebeveynlerle çocuklar arasındaki duygusal bağın önemine değinerek yeterince dinlenmeyen ve anlaşılmadığını düşünen çocukların zamanla daha öfkeli tepkiler verebildiğini aktarıyor. Ailelerin günlük sorumlulukların yanı sıra çocuklarının duygusal ihtiyaçlarına da zaman ayırması gerekiyor.
Sessiz kalan çocukların da sesi duyulmalı
Çocukların yaşadığı sorunların fark edilmesinde öğretmenlere de önemli görevler düşüyor. Camız, öğrencilerin davranışlarının yakından gözlemlenmesini ve alışılmışın dışındaki değişimlerin dikkate alınmasını öneriyor. Bu noktada yalnızca saldırgan, öfkeli ya da çevresiyle sürekli sorun yaşayan öğrenciler değil, içine kapanan ve sessizleşen çocuklar da anlaşılmaya ihtiyaç duyuyor. Psikoloğa göre sakin ve uyumlu görünen bir öğrencinin hiçbir sorun yaşamadığı varsayılmamalı. Camız, şiddet davranışlarının yalnızca dışa dönük öfkeyle ilişkilendirilmesine karşı çıkarak sessiz çocukların da yaşadıkları sıkıntılar nedeniyle desteğe ihtiyaç duyabileceğini hatırlatıyor. “Bu çocuk kendi hâlinde, sakin bir çocuk” düşüncesiyle öğrenciyi göz ardı etmek, yaşanan sorunun fark edilmesini geciktirebilir. Her çocuk sıkıntısını aynı biçimde dışa vurmaz. Kimi öfkeli davranışlar sergilerken kimi sessizleşebilir. Bu nedenle öğrencileri yalnızca ders başarıları ya da sınıf içindeki tutumları üzerinden değerlendirmek yeterli değil; kişisel ve sosyal durumlarının da göz önünde bulundurulması gerekiyor. Camız, öğretmenlerin öğrencilerdeki değişimleri fark edebilmesi için gerekli eğitimleri almasının önemini vurguluyor. Öğrenciyi tanımak, onunla iletişim kurmak ve gerektiğinde aileyle bağlantıya geçmek, okulda yaşanan sorunların anlaşılmasına yardımcı olabilir. Ailelerin de özellikle sürekli odasında vakit geçiren çocuklarının günlük yaşamına ilgi göstermesi; zamanını nasıl geçirdiğini, kimlerle iletişim kurduğunu ve neler hissettiğini anlamaya çalışması gerekiyor. Buradaki amaç sürekli denetim kurmak değil, güvene dayalı bir iletişim oluşturmak.
Saldırıların tek bir nedeni yok
Eğitim Fakültesi Öğretim Görevlisi Hasan Can Oktaylar, okullarda yaşanan saldırıların tek bir sebeple açıklanamayacağı görüşünde. Bu olayları değerlendirirken bireysel özelliklerin yanı sıra toplumsal yaşamın, aile ilişkilerinin ve çocuğun içinde bulunduğu çevrenin de hesaba katılması gerektiğini söylüyor. Oktaylar, toplumda yaygınlaştığını düşündüğü saygı eksikliği, kabalık ve sorunları güç kullanarak çözme eğiliminin çocukların davranışlarına yansıyabileceğini belirtiyor. Çocukların çevrelerinde gördükleri davranışlardan etkilendiğini hatırlatan öğretim görevlisine göre olumlu rol modeller, saygı ve karşılıklı anlayışın günlük yaşamda görünür olması büyük önem taşıyor. Okuma, araştırma ve sorgulama alışkanlıkları da çocukların sorunlarla baş etme biçimlerini geliştirebilir. Oktaylar, çocukların karşılaştıkları güçlükleri konuşarak ve düşünerek çözmelerinin desteklenmesi gerektiğini ifade ediyor. Güç kullanmak ya da karşısındaki kişiye zarar vermek, bir çözüm yolu olarak görülmemeli.
Sosyal medya ve akran çevresinin gölgesinde büyüyen çocuklar
Çocukların gelişiminde sosyal çevrenin etkisi giderek daha fazla önem kazanıyor. Oktaylar, sosyal medyada karşılaşılan içeriklerin ve dijital ortamda kurulan ilişkilerin çocuklar üzerindeki etkisinin göz ardı edilmemesi gerektiğini söylüyor. Özellikle ergenlik döneminde arkadaş gruplarının etkisi artabiliyor. Oktaylar'a göre çocuklar, akranları tarafından kabul görmek amacıyla bazı davranışlara yönelebiliyor. Bu dönemde arkadaş çevresi zaman zaman aileden daha güçlü bir etki oluşturabiliyor. Bu nedenle çocuğun kimlerle vakit geçirdiği ve hangi sosyal çevrelerde bulunduğu önem taşıyor. Okullardaki akran zorbalığı da üzerinde durulması gereken sorunlardan biri. Öğrenciler arasında yaşanan baskı, dışlama ve zorbalık davranışlarının basit bir anlaşmazlık gibi görülmemesi gerektiğini belirten Oktaylar, bu deneyimlerin çocukların okul yaşamını ve sosyal ilişkilerini etkileyebileceğini kaydediyor. Ailelerin çocuklarıyla güvene dayalı iletişim kurması, yalnızca nerede olduklarını değil, nasıl hissettiklerini ve çevrelerinde neler yaşandığını da anlamaya çalışması gerekiyor.
Ailelerin inkârı sorunların fark edilmesini zorlaştırıyor
Okulda bir öğrencinin davranışlarıyla ilgili sorun fark edildiğinde aile ile öğretmen arasındaki iletişim, çözüm sürecinin önemli bir parçası. Oktaylar, bazı ailelerin öğretmenlerden gelen uyarıları kabul etmekte zorlandığını, çocuklarının herhangi bir sorun yaşamadığını düşünerek okuldan gelen geri bildirimleri reddedebildiğini anlatıyor. Ailelerin bu tür uyarılara kapalı olması, çocuğun yaşadığı güçlüklerin anlaşılmasını ve gerekli adımların atılmasını zorlaştırabiliyor. Öğretmenin gözlemlediği davranış değişikliklerinin aile tarafından dikkate alınması gerektiğini belirten Oktaylar, okul-aile iletişiminin yalnızca akademik başarıyla sınırlı kalmaması gerektiğinin altını çiziyor. Camız da bazı ebeveynlerin çocuklarının sorun yaşadığını ya da davranışlarında bir problem bulunduğunu kabul etmekte zorlanabildiğini söylüyor. Bu tutum, çocuğun ihtiyaç duyduğu desteğe ulaşmasını geciktirebilir. Ailelerin okuldan gelen uyarıları kişisel bir eleştiri olarak görmek yerine çocuğun iyiliği için değerlendirmesi önemli. Camız'a göre çocuğu anlamaya çalışmadan yalnızca cezalandırıcı bir yaklaşım sergilemek sağlıklı iletişimi zorlaştırıyor. Ebeveynlerin çocuklarını yargılamadan dinlemesi ve kendilerini rahatça ifade edebilecekleri güvenli bir alan oluşturması gerekiyor.
Şiddeti önlemenin ilk adımı çocukları anlamak
Uzmanların değerlendirmeleri, okullarda yaşanan şiddetin tek bir nedene indirgenemeyeceğini gösteriyor. Aile ilişkileri, arkadaş çevresi, sosyal medya, akran zorbalığı ve toplumsal davranış biçimleri birlikte ele alınmalı. Çocuğun yalnızca okulda değil, aile ve sosyal çevresinde nasıl bir yaşam sürdüğü de bu değerlendirmenin parçası. Camız ve Oktaylar, ailelerin ve öğretmenlerin çocukların davranışlarındaki değişimleri fark etmesinin, onları dinlemesinin ve gerektiğinde destek mekanizmalarını devreye sokmasının önemine işaret ediyor. Bir çocuğun içine kapanması ya da öfkeli davranması tek başına şiddete yöneleceği anlamına gelmez; ancak bu değişimler, çocuğun yaşadığı koşulları anlamak için bir fırsat olarak görülmeli. Okullarda güvenli bir ortam oluşturmak fiziksel önlemlerle sınırlı değil. Çocukların kendilerini ifade edebildiği, sorunlarının dinlendiği ve akran zorbalığının görmezden gelinmediği bir eğitim ortamı da büyük önem taşıyor. Ailelerin çocuklarıyla daha fazla zaman geçirmesi, öğretmenlerin öğrencilerini yakından tanıması ve okul-aile iletişiminin güçlendirilmesi, sorunların erken fark edilmesine katkı sağlayabilir. Çünkü çocukların yaşadığı her sorun dışarıdan kolayca görülmeyebilir. Bazen sessizlik, bazen öfke, bazen de arkadaş çevresinde yaşanan bir problem dikkatle dinlenmeyi bekler. Şiddeti önlemeye yönelik çabanın ilk adımı, çocukların davranışlarının arkasındaki nedenleri anlamaya çalışmaktan geçiyor.
Haber: Sema Nur Kavak
DÜNYA ŞAMPİYONU MÜCAHİT KULAK: “DURMAK YOK, RİNGE DEVAM”
Dünya şampiyonluğu, spor dalında en iyi olanın taşıdığı prestij ve ...
OSMANLI’DAN GÜNÜMÜZE SOSYAL YARDIMLAŞMA VE DAYANIŞMA
Osmanlı İmparatorluğu'nda sosyal yardımlaşma ve dayanışma kültürü, toplumun temel değerlerinden ...
TARİHE TANIKLIK EDEN MÜZE ‘‘ULUCANLAR CEZAEVİ MÜZESİ’’
Ankara Merkez Kapalı Ceza ve Tutukevi (Ulucanlar Cezaevi), 1925 ve 2006 yılları ...
EN YÜKSEK SUÇ ORANI NEDEN AYDIN’DA?
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), her yıl olduğu gibi bu yıl ...
Aydın deyince aklımıza ilk incir, incir deyince de aklımıza ilk ...
HAYVAN DOSTLARIMIZDA KAN PARAZİTİ HASTALIĞI
Her canlı dönem dönem sağlık sorunları yaşamaktadır. Bu sağlık sorunlarının ...
İnsan ve diğer tüm canlıların hayatına devam edebilmesi için toprak ...
KADINLARIN VAZGEÇİLMEZ GİYSİSİ: KIRAS-FİSTAN
Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi’ne ait birçok yerde yıllardır ...
ESKİ BİR TÜRKMEN ENSTRÜMANIN YENİDEN DOĞUŞU: ERBANE
Eski çağlardan beri ritim ve müziğin vazgeçilmez bir enstrümanı olan ...
SIK RASTLANIP AZ BİLİNEN HASTALIK: KURDEŞEN
Vücudumuzda bir bölge kaşındığı zaman hafife alır, kaşıyıp geçmesini bekleriz. ...