Aydın Adnan Menderes Üniversitesi
İletişim Fakültesi / Gazetecilik Bölümü
Öğrenci Uygulama Haber Sitesi

MÖ 2. yüzyılda Mısır’ın papirüs ihracatını yasaklaması üzerine Bergama'da icat edilen ve "Ölümsüz Kağıt" olarak bilinen parşömen, yüzyıllar sonra anavatanında yeniden hayat buluyor. Sınıf öğretmenliğini bırakarak bu kadim zanaata yönelen Hazel Aymaz, hem tarihi mirası yaşatıyor hem de parşömene akademik bir kimlik kazandırmayı hedefliyor.

İnsanlık tarihinin bilinen en dayanıklı ve eşsiz yazı malzemesi olan parşömen, doğduğu topraklarda, Bergama'da (Pergamon) küllerinden doğuyor. MÖ 2. yüzyılda Bergama Kralı II. Eumenes’in, kütüphanesini büyütme hayaline Mısır Kralı'nın "papirüs" (sazlıklardan yapılan kırılgan bir yazı malzemesi) ambargosu ile karşılık vermesi, dünya kültür tarihini değiştiren bir icada vesile oldu. Papirüssüz kalan Bergama Krallığı'nın teşvikiyle Kütüphane Müdürü Krates ve ekibi, hayvan derilerini (oğlak, keçi, koyun) özel yöntemlerle işleyerek yepyeni ve çok daha dayanıklı bir yazı malzemesi elde etti. Bergama kağıdı (Charta Pergamena) olarak anılan bu buluş; her iki yüzüne de yazılabilmesi, yırtılmaması, alev almaması ve gözü yormayan yapısıyla Orta Çağ boyunca Avrupa'da en önemli yazı malzemesi oldu ve kitabın cilt yapısının gelişimini hızlandırdı. Uzun yıllar boyunca ilçenin hafızasından silinen, ancak 2000'li yılların başında Bergama Kültür ve Sanat Vakfı (BERKSAV) öncülüğünde, unutulmuş Karatabak ustalarından İsmail Araç'ın ellerinde yeniden gün yüzüne çıkarılan bu UNESCO tescilli kültürel miras, bugün yeni nesil ustalarla yoluna devam ediyor. O isimlerden biri de sınıf öğretmeni Hazel Aymaz.

Kanseri yendi hayatını parşömene adadı

Geçirdiği rahatsızlık (kanser tedavisi) nedeniyle mesleğine ara vermek zorunda kalan 1985 doğumlu Hazel Aymaz'ın parşömenle tanışması, tedavi sürecinde deriler üzerine yaptığı çizimlerle başlamış. Bu sürecin kendisini iyileştirdiğine inanan Aymaz, usta-çırak ilişkisiyle ilerleyen bu zanaatı öğrenecek usta bulamayınca işe kendi başına koyulmuş. Annesinin evinin bahçesinde ilk denemelerine başlayan Aymaz, parşömen üretiminin sevdiği kadar meşakkatli ve zorlu bir süreç olduğunu vurguluyor: "Oğlak, keçi ve koyun derilerinin önce tüylerini temizliyoruz. Ardından 10-15 gün kireçli suda bekletiyor, özel ahşap kütüklerde kavaleta bıçağıyla inceltiyor ve gererek kurutuyoruz. Bir derinin parşömen formuna gelmesi 20-25 günü buluyor. Mısır'dan gelen papirüs bitkisine göre çok daha dayanıklı ve ölümsüz bir malzeme. Bugün tarihi Arasta Çarşısındaki dükkanımda, Kültür Bakanlığı'nın somut olmayan kültürel miras taşıyıcısı olarak bu geleneği sürdürüyorum."

Hedef: TÜBİTAK ile iş birliği ve kuşak merasimi

Parşömenin sadece turistik bir obje değil, bilimsel ve geleneksel bir değer olduğunu savunan Hazel Aymaz'ın geleceğe dair büyük hayalleri var. Bu zorlu zanaatı kendisinden sonraki nesillere aktarmak isteyen Aymaz'ın en büyük yardımcısı ise oğlu Ege. Oğlunun 16 yaşından beri derilerle iç içe olduğunu ve kendisine severek yardım ettiğini belirten Aymaz, "Oğlumun da ileride iyi bir parşömen ustası olmasını istiyorum," diyor ve ekliyor: "Osmanlı'da zanaatkarlar arasında ustalığa erişenler için özel 'kuşak bağlama merasimleri' düzenlenirdi. Ben bu Ahilik geleneğini Bergama'da yeniden canlandırmak ve her yıl bunu geleneksel bir şenlik haline getirerek düzenlemek istiyorum. En büyük hedeflerimden bir diğeri ise TÜBİTAK ile iş birliği yaparak parşömen üretimine ve yapısına akademik bir kimlik kazandırmak."

İngiltere parlamentosu hala kullanıyor

Parşömenin günümüz dünyasındaki kıymetine de dikkat çeken Aymaz, malzemenin "ölümsüz kağıt" unvanını ne kadar hak ettiğini çarpıcı bir örnekle açıklıyor: "Bugün bile İngiltere Senatosunda (Parlamento) alınan kararların bir nüshası geleneksel olarak parşömen kağıdına yazılır ve öyle arşive kaldırılır. Sadece bu örnek bile parşömenin ne kadar kıymetli, güvenilir ve zamana meydan okuyan bir malzeme olduğunun en büyük göstergesidir." Bergama'da unutulmaya yüz tutmuşken Karatabak ustası İsmail Araç'ın çabalarıyla yeniden hatırlanan parşömen geleneği, bugün Hazel Aymaz'ın atölyesinde ayakta kalıyor. 2 bin 200 yıllık bu tarihi miras, yeni nesil ustaların elinde geleceğe aktarılmaya devam ediyor.

Haber: Ayhan Önaç