Aydın Adnan Menderes Üniversitesi
İletişim Fakültesi / Gazetecilik Bölümü

Öğrenci Uygulama Haber Sitesi


MENDERES’İN SESSİZ ÇIĞLIĞI: AYDIN’IN KURUYAN SULAK ALANLARI VE KAYBOLAN KUŞLAR

15.11.2026
Yaşam

 

Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü Ekoloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Sabri Kılınç, Aydın sınırlarındaki sulak alanlarda yaşanan su kaybı, kirlilik ve yanlış yönetimin ekolojik dengeyi altüst ettiğini vurguladı. Bafa Gölü'nde geçmişte 260 olan kuş türünün günümüzde 142'ye gerilediğini ve ticari balıkçılığın bittiğini belirten Prof. Dr. Kılınç, kirliliğin en alt halkadan kuşlara kadar tüm besin zincirini yıktığını belirterek havzanın acilen koruma altına alınması uyarısında bulundu.

 

Aydın sınırları içerisinde yer alan Büyük Menderes Deltası ve Bafa Gölü gibi sulak alanlarda yaşanan ekolojik sorunları değerlendiren Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü Ekoloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Sabri Kılınç, sucul sistemlerin coğrafi sınırlarla değil, havza bazında ele alınması gerektiğini vurguladı. Büyük Menderes Nehri’nin Afyon, Uşak ve Denizli’yi kat ederek Aydın’dan denize döküldüğünü hatırlatan Prof. Dr. Kılınç, üst havzalardaki insan faaliyetlerinin, iklimsel koşulların ve yanlış su yönetiminin tüm havzayı etkilediğini kaydetti.

 

Afyon ve Denizli’nin ağır sanayi atıkları arıtılmadan geliyor

Su kaybından önce suyun kalitesine dikkat çekilmesi gerektiğini belirten Prof. Dr. Kılınç, nehrin Karina bölgesinden denize dökülene kadar olan seyahatinde Aydın’ın da kirliliğe katkısı olduğunu ancak kirliliğin büyük kısmının Denizli, Uşak ve Afyon tarafından geldiğini dile getirdi. Özellikle Afyon ve Denizli’nin ağır sanayi atıklarının arıtıma uğramadan nehre karıştığını söyleyen Prof. Dr. Kılınç, sucul sistemlerin sağlığını etkileyen faktörleri fiziksel, kimyasal ve biyolojik olarak sınıflandırdıklarını belirtti. Nehrin bulunduğu havzada taşkın kontrolü olmaması durumunda yağışlarla birlikte kum ve çakıl gibi unsurların nehre taşındığını, yaz aylarındaki sıcaklığın da ciddi bir fiziksel etki oluşturduğunu anlatan Prof. Dr. Kılınç, sanayi ve evsel atıkların suya karışmasının ise suyun kimyasını ve biyolojisini değiştirdiğini sözlerine ekledi.

 

Bilinçsiz gübreleme göllerde aşırı alg artışına neden oluyor

Su kimyasının olumsuz değişmesinin besin zincirini en alt halkadaki bakterilerden ve omurgasız canlılardan başlayarak balık larvalarına, oradan da en üst halkadaki kuşlara kadar etkilediğini belirten Prof. Dr. Kılınç, Türkiye’de bilinçsiz bir gübreleme kültürü olduğuna dikkat çekti. Bitkilerin toprakta bulunan en az mineral madde ve elemente göre diğerlerini oranlayarak aldığını vurgulayan Prof. Dr. Kılınç, şu ifadeleri kullandı: "Ne kadar fazla gübre atarsam o kadar verim iyi olur diye düşünülüyor ama öyle olmuyor. Sizin fazladan attığınız gübreyi aslında bitki almıyor. O yağış sularıyla, yüzeyden veya yer altı sızıntı sularıyla nehirlere karışıyor. Bunun içinde özellikle bizim sularda ötrofikasyon adını verdiğimiz, istenmeyen canlıların aşırı miktarda artışına neden olan azot ve fosfor var. Fazlası yıkanarak sulara geldiğinde oradan nehirlere, nehirlerden de örneğin Büyük Menderes’in Serçin bölgesinden göle giren kısmıyla göllere ulaşıyor. Dolayısıyla göllerde aşırı alg artışı dediğimiz artışlara neden oluyor."

 

Gelişmiş ülkelerde tarım bilimsel tekniklerle ve sıkı denetimle yapılıyor

Doğadaki denetimin her noktada polis gücüyle yapılamayacağını, esas olanın halkın ve köylünün bilinçlenmesi olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Kılınç, Almanya, İngiltere, Fransa ve İrlanda gibi ülkelerde çiftçilerin çok örgütlü ve bilinçli olduğunu kaydetti. Yurt dışında örnekleme yaparken bir çiftçinin kendisine sudaki siyanobakteri türlerinin toksinlerini ve hayvanlarına zarar verip vermeyeceğini sorduğunu anlatan Prof. Dr. Kılınç, gelişmiş ülkelerde kullanılacak gübrenin çeşidinden miktarına kadar her şeyin sıkı kontrol altında olduğunu ifade etti. Prof. Dr. Kılınç, o ülkelerde ilkbaharda kuşların üreme dönemlerinde dronlar ve ısı termal kameralarla yuvaların tespit edildiğini, biyolojik çeşitliliği korumak adına bu alanlarda hasat yapılmasına kesinlikle izin verilmediğini ve ağır cezalar uygulandığını belirtti.

 

Bafa Gölü’nde kuş çeşitliliği ve kaçak avcılık sorunu

Bafa Gölü’nde 1980’lere kadar yapılan envanter çalışmalarında 260 kuş türü tespit edildiğini aktaran Prof. Dr. Kılınç, günümüzde kuş gözlemcilerinin de katkısıyla kayıt altına alınan 142 kuş türünün 61’inin yerli, 32’sinin göçmen, 36’sının yaz göçmeni, 13’ünün ise geçiş kuşu olduğunu açıkladı. Nesli tehlike altında olan pelikanların da bölgede konakladığını belirten Prof. Dr. Kılınç, bölgenin ekoturizm açısından büyük bir potansiyel taşımasına rağmen kuş gözlem kuleleri gibi altyapıların bulunmadığını ve çevrede hala kaçak avcılık yapıldığını söyledi.

 

Bafa Gölü’nde balık ticareti ölmüş durumda

Göldeki kirliliğe bağlı olarak balık türlerinin çok ciddi oranda azaldığını vurgulayan Prof. Dr. Kılınç, 1987 yılına kadar Bafa Gölü’nde 14-17 balık türünün bulunduğunu ancak bugün bu sayının kefal ve yılan balığı başta olmak üzere 3-4 türe indiğini kaydetti. Geçmişte bölgede çok büyük bir tesisin bulunduğunu ve işlenen balıkların yüzde 80-90’ının yurt dışına gönderildiğini hatırlatan Prof. Dr. Kılınç, yaşanan düşüşü şu sözlerle açıkladı: "1987’ye kadar 328 ton balık Bafa Gölü’nden yakalanıyor ve işleniyor. Bu rakam 1990’ların başında, hemen 1991’de birkaç yıl içinde 14 tona iniyor. Bugün böyle bir şey yok. Bugün sadece balıkçılar yakalayabilirse arada kaçak yapıyorlar. Çünkü yılan balığı koruma altında, nesli tehlike altında olan bir tür ama kaçak avcılığın önüne geçilemiyor. Dolayısıyla oradaki balık ticareti de ölmüş durumda." Aydın Büyükşehir Belediyesinin bir dönem turizmi canlandırmak amacıyla iyi niyetli olarak bölgede yılan balığı festivali düzenlediğini hatırlatan Prof. Dr. Kılınç, tükenmekte olan bir tür üzerinden bunun yapılmasının farklı bir soru işareti oluşturduğunu dile getirdi.

 

Pamuk tarlaları için suyun kesilmesi gölü kapalı sisteme dönüştürüyor

Bafa Gölü’nün belirli bir dengeyi sağlayabilmesi için Serçin bölgesinden gelen Menderes Nehri suyuyla sürekli dışarıdan beslenmesi gerektiğini ifade eden Prof. Dr. Kılınç, Söke Ovası’ndaki pamuk üreticileri lobisinin çok güçlü olması nedeniyle yaz aylarında pamuk tarlalarını sulamak için göle giren suyun önünün kesildiğini söyledi. Bu durumun gölü kapalı bir sistem haline getirdiğini belirten Prof. Dr. Kılınç, "Kapalı sistemde sürekli buharlaşmayla hem pH değişiyor hem su oranı azalıyor hem de tuz oranı yükseliyor. Zaten Bafa Gölü’nün deniz seviyesinden yüksekliği 3 metre, gerisi deniz seviyesinin altında kalıyor. Su seviyesi düşünce bileşik kaplar mentalitesinde denizden yer altından göle tuzlu su girişi yapmaya başlıyor. Göldeki tuzluluk miktarının ve pH değerinin değişmesi, hassas olan su canlılarında ölüme kadar götüren şoklara neden olabiliyor." dedi. Ayrıca deniz ile göl arasında balık geçitlerinin bulunmadığını belirten Prof. Dr. Kılınç, üremek için Meksika Körfezi’ne giden yılan balıklarının ve yavrularının geçişlerinin kesildiğini, bunun da balıklar ve besin zincirindeki kuşlar üzerinde ciddi olumsuz etki yarattığını kaydetti.

 

Arıtma tesisleri sıkı denetlenmeli ve yer altı suları korunmalı

Sorunların çözümü için atılması gereken acil adımları değerlendiren Prof. Dr. Kılınç, Menderes üzerinde Aydın’a gelinceye kadar 22-23 arıtma tesisi bulunduğunu ancak bunların ne kadar sağlıklı çalıştığının soru işareti olduğunu söyledi. Fiziksel, kimyasal ve biyolojik arıtmaların sayısının artırılarak çok ciddi kontrol altında çalıştırılması ve havzada kesin cezai tedbirlerin uygulanması gerektiğini vurgulayan Prof. Dr. Kılınç, en önemli unsurun ise halkın bilinçlenmesi olduğunu ifade etti.

 

Yanlış tarım politikaları ve izinsiz açılan artezyen kuyular nedeniyle yer altı su kaynaklarının çekilmesinin de kontrol altına alınması gerektiğini belirten Prof. Dr. Kılınç, Konya’da 1980’li yıllarda 30-40 metreden çıkarılan yer altı suyunun, kuru tarım alanlarında pancar, mısır ve yonca gibi çok su isteyen ürünlerin yetiştirilmesi sonucu akiferlerin kurumasıyla bugün 800-1000 metrelere indiğini ve obrukların oluştuğunu hatırlattı. Prof. Dr. Kılınç, su politikalarının sağlıklı işlememesi nedeniyle Türkiye’nin hemen her bölgesinde benzer sorunların yaşandığını belirterek sözlerini tamamladı.

 

 

Haber: Yasin Sonyıldız

 

EN ÇOK OKUNANLAR

DÜNYA ŞAMPİYONU MÜCAHİT KULAK: “DURMAK YOK, RİNGE DEVAM”

  Dünya şampiyonluğu, spor dalında en iyi olanın taşıdığı prestij ve ...

OSMANLI’DAN GÜNÜMÜZE SOSYAL YARDIMLAŞMA VE DAYANIŞMA

  Osmanlı İmparatorluğu'nda sosyal yardımlaşma ve dayanışma kültürü, toplumun temel değerlerinden ...

TARİHE TANIKLIK EDEN MÜZE ‘‘ULUCANLAR CEZAEVİ MÜZESİ’’

Ankara Merkez Kapalı Ceza ve Tutukevi (Ulucanlar Cezaevi), 1925 ve 2006 yılları ...

EN YÜKSEK SUÇ ORANI NEDEN AYDIN’DA?

  Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), her yıl olduğu gibi bu yıl ...

İNCİR BİR MEYVE Mİ ÇİÇEK Mİ?

  Aydın deyince aklımıza ilk incir, incir deyince de aklımıza ilk ...

HAYVAN DOSTLARIMIZDA KAN PARAZİTİ HASTALIĞI

  Her canlı dönem dönem sağlık sorunları yaşamaktadır. Bu sağlık sorunlarının ...

TOPRAĞIN BİLİMİ PEDOLOJİ

  İnsan ve diğer tüm canlıların hayatına devam edebilmesi için toprak ...

KADINLARIN VAZGEÇİLMEZ GİYSİSİ: KIRAS-FİSTAN

  Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi’ne ait birçok yerde yıllardır ...

ESKİ BİR TÜRKMEN ENSTRÜMANIN YENİDEN DOĞUŞU: ERBANE

  Eski çağlardan beri ritim ve müziğin vazgeçilmez bir enstrümanı olan ...

SIK RASTLANIP AZ BİLİNEN HASTALIK: KURDEŞEN

  Vücudumuzda bir bölge kaşındığı zaman hafife alır, kaşıyıp geçmesini bekleriz. ...

Aydın Adnan Menderes Üniversitesi
İletişim Fakültesi / Gazetecilik Bölümü

Öğrenci Uygulama Haber Sitesi
+90 256 218 20 00