Aydın Adnan Menderes Üniversitesi
İletişim Fakültesi / Gazetecilik Bölümü

Öğrenci Uygulama Haber Sitesi


KARARTMA GECELERİNDEN SESSİZ DÖNÜŞLERE: 1974 KIBRIS HAREKATI VE AYDIN

15.11.2026
Dosya

 

Kıbrıs Barış Harekâtı’nın 52. yılında, gaziler yarım asırdır içlerinde taşıdıkları hatıraları paylaştı. 17 yaşında cepheye koşanların cesareti, zeytin ağaçları altında verilen hayat mücadelesi ve memlekete dönüşteki o derin sessizlik, Aydın Adnan Menderes Üniversitesi (ADÜ) Dr. Öğr. Üyesi Günver Güneş'in Aydın sokaklarına dair tarihsel saptamalarıyla birleşerek savaşın bilinmeyen yüzüne ışık tutuyor. 

 

Kıbrıs Barış Harekâtı’nın üzerinden 52 yıl geçti. Gece yarısı gelen emri, Yavuz Plajı’na çıkışı, savaştan dönenlerin sessiz mücadelesini ve harekât günlerinde Aydın’ın durumunu Aydın Kıbrıs Gazileri Derneği Başkanı Hasan Karataş ve ADÜ Tarih Bölümü Dr. Öğr. Üyesi Günver Güneş anlattı. 20 Temmuz 1974’te başlayan Kıbrıs Barış Harekâtı’na  katılan gaziler içlerinde taşıdıkları hatıraları paylaştı. Karataş ile harekâta denizden katılan bir diğer gazi olan Mehmet Akyıldız savaşın cephedeki yüzünü, geride kalan ailelerin yaşadıklarını ve dönüş sonrasında karşılaştıkları “sessizliği” anlattı. Güneş ise Aydın’ın Kıbrıs’la bağını ve harekât günlerinde şehirde yaşananları tarihsel bağlamıyla değerlendirdi. Karataş’a göre harekâta Türkiye genelinden yaklaşık 55 bin kişi katıldı. Aydın’dan 461 kişi adaya çıktı, 8 kişi şehit düştü. Türkiye genelindeki şehit sayısını 498 olarak belirten Karataş’ın verdiği rakamlar kendi ifadesine dayanıyor.

 

Evimle vedalaşamadım

1945 doğumlu Karataş, 1962’den 1986’ya kadar astsubay olarak görev yaptı. Kendisini “Cumhuriyet tarihinin 3. mors öğretmeni” olarak tanıtan Karataş, harekât günlerinde Ankara’daki muhabere okulunda öğretmenlik yapıyordu. Kripto ve mors uzmanı olan astsubaya, Kıbrıs’a gönderileceği haberi 18 Temmuz gecesi evinde verildi. O geceyi, eğitim elbisesiyle evden çıkarıldığını, nereye gittiğini bilmediğini ve evine veda edemediğini belirterek anlatan Karataş, evde 6, 4 ve 2 yaşlarında 3 çocuğunu bıraktı. Yolu önce Adana’daki Şakirpaşa Havalimanı’ndan geçti. Havalimanındaki ortamı “Kazanlar kurulmuş, yemekler askerlere dağıtılıyor, mevlit okuyorlar. Gece saat 12’ye kadar Şakirpaşa Havalimanı sanki bir panayır havasındaydı.” sözleriyle anlattı. Gece yarısı havalimanı boşaltıldı ve silahlar dağıtılmaya başlandı. 

 

Düğüne gider gibi gittik

Harekâta denizden katılan Akyıldız, o gün aslında henüz 17 yaşındaydı. Kütükte kendisinden 3 yaş büyük ağabeyi Bayram’ın adı geçtiği için resmî kayıtlarda yaşı 20 olarak görünüyordu. 50. Piyade Alayı’nda şoför olarak görev yapan Akyıldız, İskenderun’da gemiye bindiklerinde yaşadıklarını “Bize şöyle bir düğün bayram havası geldi” sözleriyle anlattı. Askerlere adaya çatışma için değil, “barış gücü olarak” gidildiği söylenmişti. Karataş da benzer bir ruh hâlini “Gerçekten düğüne gider gibi gittik, aklımıza ölüm diye bir şey gelmedi.” dedi.

 

Zeytin ağaçlarının dibinde şehit oldu sanılan gazi

Kripto cihazlarının sorumlusu olan Karataş, 012 numaralı helikopterle Girne bölgesine indi. Girne–Lefkoşa hattı yakınındaki Serdarlı bölgesinde, yanındaki yaklaşık 40 askerle zeytin ağaçlarının dibine siper kazdı. BC 342 telsiziyle Genelkurmay frekansını yakalayıp Mors alfabesiyle araya giren Karataş’ı karşısındaki nöbetçi yarbay şehit sanıyordu. Karataş’ın anlattığına göre harekâttan önce adaya giden ilk muhabereci, devre arkadaşı Bayram Gümüş şehit düşmüştü. Kayıtlarda “ilk giden” ifadesi karışınca Genelkurmay, Karataş’ın da şehit olduğunu düşünmüş ve ailesine bilgi verememişti. Karataş sesli konuşmaya geçmelerini istedi, “Serdarlı bölgesindeyim” diyerek konumunu bildirdi ve sağ olduğunu kanıtladı. Yetkililer aynı gece ailesine haber verdi. Karataş ise ikinci harekâta kadar evinden hiçbir haber alamadı. 

 

Yavuz plajı: “mayın var”

Akyıldız, birliğinin Yavuz Plajı’na çıkışını da anlattı. Gemiler plaja yanaşmak istediğinde deniz komandoları “mayın var” diye uyardı ve birlik geri çekilmek zorunda kaldı. Bir süre sonra çıkarmayı başarıyla tamamladılar. Karataş’ın aktardığına göre plaja ilk inen istikâmet subayı, ele geçirilen bir dozerle gemilerin yanaşabilmesi için yolu düzenledi ve orada şehit düştü. Dozerin açtığı yoldan plajdan yukarıya çıkan ilk araçlardan birini ise Akyıldız kullandı. 

 

Muratağa’da bir kız ve bir çeyiz

Karataş, çatışmaların acı yüzünü de anlattı. 14 Ağustos’taki 2. harekât sırasında Muratağa köyüne vardığında, çalıların arasından çıkan 15-16 yaşlarında bir kızla karşılaştı. Ailesinin büyük kısmını kaybeden kız, evinden getirdiği çeyizlik eşyaları Karataş'ın yanına bıraktı. Gazi, o çeyizleri hâlâ evinde sakladığını söyledi. 

 

Sent Hilarion’da bir tesadüf 

Karataş, Sent Hilarion Kalesi yakınlarında yaklaşık bir hafta alınamayan üç katlı bir yapının nasıl düştüğünü de anlattı. Karataş’ın aktardığına göre Maraşlı tank şoförü Ali o yola girdiğinde tankı uçurum kenarında yan yattı ve namlu tesadüfen yapının penceresine denk geldi. Ali ateş açınca pencere dağıldı ve içeriden çoluk çocuk çıktı. Karataş bunu ilahi bir yardım olarak yorumladı. 

 

Vatana toprak kattınız

3 ay sürecek denilen görev, Karataş için 1 yıl 7 gün sürdü. 8 ay boyunca Mavi Köşk’te kalan Karataş, dönüşte yaşadığı derin travmanın etkilerini uzun süre üzerinden atamadı. Ankara’da evine giderken duyduğu bir egzoz sesinde bile aniden yere yatıp siper aldığını, bir süre kasapların önünden geçemediğini ve çocuklarının ev içindeki şakalaşmalarına dahi “Öldürmeyin onu!” diyerek tepki verdiğini aktaran Karataş, savaşın psikolojik izlerini 3-4 yıl boyunca yakından hissettiğini dile getirdi. Dönüşte halkın kendilerini çok iyi karşıladığını ve “Vatanınıza toprak kattınız” diyerek saygı gösterdiğini belirten Karataş, ancak toplumun kendilerini savaştan dönmüş birer gazi olarak değil, sıradan bir askerlik görevini tamamlayıp gelmiş kişiler gibi gördüğünü ifade etti. Dernek kuruluncaya kadar en yakınlarının bile gazi olduklarını bilmediğini vurgulayan Karataş, savaş sonrası çocuklarını kendi imkânlarıyla okuttuğunu, bunun için Suudi Arabistan’da 8 yıl elektrikçi olarak çalıştığını da sözlerine ekledi.

 

Tarihçi gözüyle 1974: “Aydın’ın Kıbrıs’a ilgisi yeni değil”

Güneş’e göre Aydın’ın Kıbrıs’a ilgisi 15 Temmuz 1974 darbesiyle başlamadı. Güneş, 1950’lerin sonundan itibaren Kıbrıs Türklerinin yaşadığı olayların Aydın’da yayımlanan Hüraydın, Ses ve Kıroba gazetelerinde geniş yer bulduğunu söyledi. Ayrıca 1964’te şehirde Kıbrıs Türkleri lehine mitingler yapılıp toplanan gıdaların adaya gönderildiğini belirterek, dönemin basın dilinde dayanışma ve millî birlik duygusunun öne çıktığını ifade etti. 

 

Karartma geceleri ve haber bekleyen aileler

Harekât günlerinde şehirde karartma uygulandı. Akşamları evlerde ve iş yerlerinde ışıklar kapatıldı, aydınlatma gaz lambası ya da mumla sağlandı, kimi evlerin camları siyaha boyandı. Uygulamayı belediye zabıtası, bekçiler ve polisler denetledi. Güneş’in aktardığına göre Aydın’dan harekâtta şehit düşenler arasında Şefik Kaçar, Mustafa Bakar, Rıdvan Çakır ve Şakir Cezayir de bulunuyor. Haberleşme koşulları da zordu. Televizyon yayını sınırlıydı, aileler radyo ve gazeteyle yetindi. Güneş, bu haberlerin ailelerin gözünde yalnızca askerî gelişme değil, yakınlarının hayatta olup olmadığını öğrenme çabası anlamına geldiğini vurguladı. Anlattığı örneklerden biri, çatışmada yaralanan Gani İliş’in öyküsü ise ilginçtir. İliş’in Adana’da tedavi görürken ailesine yazdığı mektup, kendisi memleketine döndükten sonra ulaştı.

 

“Bizi halk uğurladı ama dönüşümüzde kimse karşılamadı”

Güneş, gazilerin dönüş deneyimlerinin birbirinden farklı olduğunu söylüyor. Gidişte halk büyük bir coşkuyla uğurladı. Hatıralarına yer verdiği gazilerden Ali Barka, birliği Mersin’e giderken yol kenarında toplananlar askerlere yiyecek dağıttını anlatıyor. Dönüşte ise şöyle özetliyor, “Bizi halk uğurladı ama dönüşümüzde kimse karşılamadı.” Barka’ya göre bunun nedeni, askerlerin harekâta toplu hâlde gidip “parça parça” dönmesiydi. Halk karşılamasa da ailesi onu büyük bir sevinçle karşıladı, babası dönüşünü kutlamak için iki dana kestirdi. Güneş’in anlattığı bir başka gazi olan Mehmet Çoban, uzun süre Kıbrıs’ta kaldıktan sonra köyüne döndüğünde akrabalarının kendisini karşıladığını, annesinin de oğlunu görünce heyecandan bayıldığını aktarıyor. 

 

Aynı hafıza, 2 ayrı anlatı

Gazilerin anlattıkları ile Günver Güneş’in paylaştıkları birbirini tamamlıyor: Gaziler düğüne gider gibi gitti, ancak dönüşte sessizce karşılandı. Karataş’a göre bunun nedeni, kendilerinin savaştan dönmüş gaziler olarak değil, askerliğini yapıp dönen kişiler olarak görülmesiydi. Savaşın izlerini yıllarca taşıyan ve çocuklarını kendi imkânlarıyla okutan Karataş, bugün gazilerin yaşadıklarını ve gösterdikleri kahramanlıkları liselerde, yurtlarda ve 29 Ekim konuşmalarında anlatıyor. Amacı, toplumun gazilere olan bilincinin yükselmesi olduğunu aktaran Karataş, görüşmeyi “Biz ülkemiz için her zaman, her sıkıntıda hazırız.” sözleriyle tamamladı. 

 

Haber: Kubilay Akın

 

EN ÇOK OKUNANLAR

DÜNYA ŞAMPİYONU MÜCAHİT KULAK: “DURMAK YOK, RİNGE DEVAM”

  Dünya şampiyonluğu, spor dalında en iyi olanın taşıdığı prestij ve ...

OSMANLI’DAN GÜNÜMÜZE SOSYAL YARDIMLAŞMA VE DAYANIŞMA

  Osmanlı İmparatorluğu'nda sosyal yardımlaşma ve dayanışma kültürü, toplumun temel değerlerinden ...

TARİHE TANIKLIK EDEN MÜZE ‘‘ULUCANLAR CEZAEVİ MÜZESİ’’

Ankara Merkez Kapalı Ceza ve Tutukevi (Ulucanlar Cezaevi), 1925 ve 2006 yılları ...

EN YÜKSEK SUÇ ORANI NEDEN AYDIN’DA?

  Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), her yıl olduğu gibi bu yıl ...

İNCİR BİR MEYVE Mİ ÇİÇEK Mİ?

  Aydın deyince aklımıza ilk incir, incir deyince de aklımıza ilk ...

HAYVAN DOSTLARIMIZDA KAN PARAZİTİ HASTALIĞI

  Her canlı dönem dönem sağlık sorunları yaşamaktadır. Bu sağlık sorunlarının ...

TOPRAĞIN BİLİMİ PEDOLOJİ

  İnsan ve diğer tüm canlıların hayatına devam edebilmesi için toprak ...

KADINLARIN VAZGEÇİLMEZ GİYSİSİ: KIRAS-FİSTAN

  Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi’ne ait birçok yerde yıllardır ...

ESKİ BİR TÜRKMEN ENSTRÜMANIN YENİDEN DOĞUŞU: ERBANE

  Eski çağlardan beri ritim ve müziğin vazgeçilmez bir enstrümanı olan ...

SIK RASTLANIP AZ BİLİNEN HASTALIK: KURDEŞEN

  Vücudumuzda bir bölge kaşındığı zaman hafife alır, kaşıyıp geçmesini bekleriz. ...

Aydın Adnan Menderes Üniversitesi
İletişim Fakültesi / Gazetecilik Bölümü

Öğrenci Uygulama Haber Sitesi
+90 256 218 20 00