Aydın Adnan Menderes Üniversitesi
İletişim Fakültesi / Gazetecilik Bölümü
Öğrenci Uygulama Haber Sitesi

Dışarıdan bakıldığında yalnızca kafeste duran sevimli bir evcil hayvan gibi görünse de kanarya yetiştiriciliğinin ardında katı kuralların, uluslararası standartların ve büyük bir adanmışlığın yattığı profesyonel bir şampiyona serüveni bulunuyor. Podyuma çıkacak şampiyonların hazırlık süreci; tonlarca yemin tüketildiği özel üretimhanelerden, şecere takiplerinin yapıldığı hakem masalarına ve saniyeler içinde binlerce liranın konuşulduğu mezat salonlarına uzanan meşakkatli bir maratonu andırıyor. 

Aydın’daki yetiştiriciler için kuş bakımı, sıradan bir hafta sonu hobisinin çok ötesinde. Bu tutku dolu dünyanın perde arkasını aralamak için girdiğimiz dernek lokalinde dernek başkanı Alican İnce, Başkan Yardımcısı Cemil Yıldız ve eski başkan Necmi Kasaloğlu ile bir araya geldik. Evlere sığmayan bu tutkuyu, toplumun bakış açısını, dudak uçuklatan rakamları ve "kafesin mankenleri"nin podyuma nasıl hazırlandığını işin ustalarından dinledik. 

Şampiyonanın kapı kilidi, yeşil bilezik ve COM standartları

Yarışma sürecinin ciddiyeti, kuşların ayaklarına henüz yuvadayken takılan kimlik kartlarıyla başlıyor. Dernek başkanı Alican İnce, şampiyonalarda Türkiye Kanarya ve Kafes Kuşları Federasyonu'nun (TKKF) yanı sıra Uluslararası Ornitoloji Konfederasyonu'nun (COM) belirlediği küresel standartların uygulandığını belirtiyor. Şampiyonaya katılımın en temel şartı olan kapalı bilezikler hakkında konuşan Başkan İnce, "2026 doğumlu şampiyon adaylarının ayaklarında o yılı temsil eden yeşil renkli bilezikler bulunuyor. Bu bileziğin üzerinde federasyon ibaresi, Aydın'ın il kodu olan 09, yetiştiricinin üye numarası ve kuşun seri numarası yer alıyor." ifadelerini kullanıyor.

9 yıllık ömürde 1 yıllık şampiyonluk şansı 

Podyum kurallarının yaş konusunda son derece acımasız olduğunu yine başkan Alican İnce aktarıyor. İnce'nin verdiği bilgilere göre kıvrık gagalılar ve ispinoz türleri 2 yaşına kadar yarışma şansı bulabilirken kanaryalar uzun bir ömre sahip olmalarına rağmen yarışmalara yalnızca doğdukları yıl katılabiliyorlar. İnce, "Ayağında o yıla ait resmî yeşil bileziği olmayan hiçbir kanarya hakem masasına yaklaşamaz." diyerek kuralın esnemezliğini vurguluyor.

Kozmetik hazırlık

İşin "ırk ve güzellik" tarafına geçildiğinde standartların bir mankenin podyum hazırlığını aratmadığını başkan yardımcısı Cemil Yıldız anlatıyor. Yıldız, her ırkın yarışma masasında beklenen kusursuz bir geometrik formu olduğunu belirterek, Fife Fancy ırkı kanaryaların yüksek puan alabilmesi için kafasının bilye, gövdesinin ise limon formunda olması gerektiğini; Yorkshire ırkının ise ters durmuş bir su damlasına benzemesinin şart koşulduğunu söylüyor. Başkan yardımcısı Yıldız, bu forma ulaşmak için verilen podyum emeğini detaylandırarak, "Yarışma öncesi kuşların tüyleri tek tek incelenir. Ters dönmüş veya kırılmış bir tüy varsa cımbızla çekilip yenisinin gelmesi için tam 40 gün beklenir." diyor. Hakemlerin temizlik konusunda tavizsiz olduğunu dile getiren Yıldız, kuşun kuyruğunda veya kanadında tek bir leke dahi bulunmaması gerektiğini vurgulayarak yarışma öncesi bebek şampuanlarıyla yapılan özel banyoların önemine dikkat çekiyor. Yıldız, kuşun podyumdaki "dik duruşunu" sağlamak için uyguladıkları ilginç antrenman yöntemini de şu sözlerle aktarıyor: "Kuşun dik durmaya alışması için kafeslerindeki sulukları bilerek yukarıya asıyoruz. Kuş su içmek için her defasında yukarıya doğru esneyerek dikleşmek zorunda kalıyor ve podyuma çıktığında o manken duruşunu refleks olarak sergiliyor." 

Karanlık odadaki konservatuvar ve yarışma kafesi antrenmanı 

Ötüş kanaryalarının hazırlık sürecini ise eski başkan Necmi Kasaloğlu katı bir konservatuvar eğitimine benzetiyor. Ses eğitiminin kuş doğduktan sonra değil, çok daha önce başladığını anlatan Kasaloğlu, "Kuş daha yumurtadayken babadan nağme almaya başlar." sözleriyle süreci özetliyor. Kasaloğlu'nun aktardığına göre genç yavrular, farklı sesleri duyup nağmelerini bozmasınlar diye karanlık odalarda sadece "hoca kuş" adı verilen tecrübeli ustalarını dinleyerek kendi nağmelerini oluşturuyorlar Başkan yardımcısı Cemil Yıldız ise zorlu yolculuklarda strese giren narin şampiyonlara, podyumdaki duruşları bozulmasın diye anında B12 vitamini takviyesi yapıldığını ekliyor. Yarışma psikolojisine hazırlık için yarışmalara 10-15 gün kala kuşların normal yaşam alanlarından alınarak "yarışma kafeslerine" konulduğunu belirten Yıldız, bu dar alanda podyum antrenmanları yaptırıldığını aktarıyor. 

Hakem masası 

Puanlama sisteminin perde arkasını anlatan dernek başkanı Alican İnce, onlara not veren hakemlerin de çok ciddi bir elemeden geçtiğinin altını çiziyor. Şampiyonları seçen gözlerin kolay yetişmediğini belirten İnce, hakemlerin önce "C" belgesi alarak mesleğe adım attığını, ardından belirli bir eğitim süresi ve zorlu sınavlardan geçerek sırasıyla "B" ve "A" sınıflarına yükselebildiklerini ifade ediyor. Başkan İnce, aylar süren emeğin,  tecrübeli hakemlerin masasında 100 tam puan üzerinden ince bir matematikle değerlendirildiğini söyleyerek, duruşun şampiyonluğu belirleyen en kritik etkenlerden biri olduğunu belirtiyor ve ekliyor: "Kuş kafeste kendini göstermeli, uçuşu sağlam olmalı ve kesinlikle ürkek durup tellere yapışmamalıdır.’’  

100 bin liralık 'dörtlü takım' yatırımı ve yanan puanlar 

Ötüş ve duruş yarışmalarında "takım uyumu"nun büyük önem taşıdığını söyleyen eski başkan Necmi Kasaloğlu, koro sisteminin acımasızlığına değiniyor. Kasaloğlu, hakem masasına dörtlü takımlar halinde çıkarılan kuşlardan üçü kusursuz ötse bile içlerinden bir tanesinin o an beklenen performansı gösterememesi durumunda bütün takımın puanının yandığını belirtiyor. Maliyet konusuna gelindiğinde ise lokalde bulunan tecrübeli bir yetiştirici, dudak uçuklatan bir yatırımı anlatıyor. Yetiştirici, şampiyonluk tutkusu uğruna sadece dörtlü takım kategorisinde yarışabilmek için her biri çok değerli olan dört kuşun tek kalemde satın alındığını ve bu harcamanın podyumda alınacak tek bir kupa prestiji için yapıldığını belirtiyor. 

Evlere sığmayan tutku 

Yetiştiriciliğin ev hayatına ve sosyal ilişkilere yansımasını anlatan dernek başkanı Alican İnce, bu tutkunun çocukluk yıllarından geldiğini belirtiyor. Eşinin ve çocuklarının yıllar içinde evdeki bu yoğun mesaiye artık tamamen alıştığını ifade eden İnce, bu hobiye gönül verenlerin çevreleri tarafından da hep "kuşçu" kimlikleriyle bilindiğini aktarıyor. Başkan İnce, bu sevdanın günlük hayata etkisini ise tebessüm ettiren bir detayla özetliyor: "Bir misafirliğe gittiğimde köşede bir kanarya veya muhabbet kuşu görürsem, ister istemez asıl konuyu bırakıp bütün ilgimi ona veriyorum, gidip onunla ilgileniyorum." İnce'nin aktardığı bu refleks, kuş sevdasının sadece dernek lokallerinde kalmayıp hayatın her anına nasıl işlediğini gözler önüne seriyor.

Dev organizasyonlar: Isparta'dan Bursa'ya 

Başkan Alican İnce, geçtiğimiz dönemde Isparta'da düzenlenen dev fuarda tam 2 bin 600 kuşun bir araya gelerek hakemler tarafından değerlendirildiğini hatırlatıyor. İnce, Aydınlı yetiştiricilerin tüm enerjisiyle hazırlandığı bir sonraki büyük şampiyona ve fuar durağının ise Bursa olduğunu belirtiyor. 

Mezat ekonomisi

Son olarak başkan yardımcısı Cemil Yıldız, şampiyonaların arka planında soyağacına dayalı dönen ekonomiyi özetliyor. Yıldız, dernek lokalinde standart yavrular için 700 liradan başlayıp 1000 liralara kadar ilerleyen açık artırmalar yaşandığını, ancak iş yarışmalarda derece almış kuşlara geldiğinde rakamların boyut değiştirdiğini anlatıyor. Üst düzey kuşların mücadele ettiği yarışmaları "Şampiyonlar Ligi" veya "Barcelona" seviyesi olarak tanımlayan Yıldız, kaliteli bir üretim yapmak isteyen yetiştiricilerin, yüksek puan almış şampiyonların yavrularını damızlık olarak kümeslerine katmak için büyük bütçelerle kıyasıya bir mücadele verdiğini vurgulayarak sözlerini tamamlıyor.

Haber: Hüseyin Önen