Aydın Adnan Menderes Üniversitesi
İletişim Fakültesi / Gazetecilik Bölümü
Öğrenci Uygulama Haber Sitesi

Aydın Adnan Menderes Üniversitesi (ADÜ)  Uyku Tıbbı Merkezinin Kurucusu Doç. Dr. Utku Oğan Akyıldız, merkezin yürüttüğü ödüllü araştırmalar ve uyku sağlığının toplumsal etkileri hakkındaki sorularımızı cevapladı. Akyıldız, uyku apnesi ile obezite arasındaki ilişkinin bilimsel gerçeklerini paylaşırken, yetersiz uykunun bir başarı kriteri olarak sunulmasının toplumsal bir sağlık tehdidi oluşturduğunu vurguladı.

ADÜ Uyku Tıbbı Merkezi (ADUTMER), 2005 yılından bu yana uyku bozuklukları alanında tanı ve tedavi hizmeti vermeye devam ediyor. Merkezin kurucusu Doç. Dr. Utku Oğan Akyıldız, uyku tıbbının (Somnologia) insan hayatının üçte birini kapsamasına rağmen toplumda bu döneme dair farkındalığın düşük olduğunu belirtti.

Bilimsel veriler ışığında obezite ve uyku apnesi ilişkisi

Doç. Dr. Utku Oğan Akyıldız, 19. Ulusal Uyku Tıbbı Kongresi’nde sunulan “Tıkayıcı uyku apne sendromu ve D vitamini ilişkisi: Obeziteyle maskelenmiş bir tesadüf müdür?” başlıklı çalışmanın bulgularına değindi. Doç. Dr. Aslı Akyol Gürses, Ali Gürses, Kadri Murat ve Utku Oğan Akyıldız tarafından yürütülen çalışma, uyku apnesi hastalarında sıkça rastlanan D vitamini eksikliğinin hastalığın doğrudan bir nedeni olmadığını ortaya koydu. Akyıldız, söz konusu durumun obezite faktörüyle ilişkili bir tesadüf olduğunu ifade etti. Uyku apnesi olan bireylerde iştahı kontrol eden hormonal dengenin bozulduğunu belirten Akyıldız, bu durumun kişiyi yüksek kalorili beslenmeye yönelttiğini ve metabolizmayı yavaşlatarak kilo alımını hızlandırdığını söyledi. Altta yatan temel sorun olan uyku apnesi tedavi edilmeden kilo vermenin oldukça güç olduğunu, tedavinin ardından ise bu sürecin kolaylaştığını bildirdi.

Uyku apnesinde genetik yatkınlık ve biyolojik faktörler

Hastalığın nedenlerine dair sorumuza ise Akyıldız, ailenin genetik yapısının çocuktaki uyku apnesi yatkınlığını artırdığını belirtti. Bu durumu tıpkı çene yapısı veya boyun kalınlığı gibi genetik devamlılığı yüksek olan fiziksel özelliklerin aktarımına benzeten Akyıldız, genetik mirasın hastalığın gelişiminde temel bir payı olduğunu dile getirdi. Bunun yanı sıra biyolojik faktörlere de değinen Akyıldız, solunumu kontrol eden merkezin kırılgan yapıda olmasının uyku apnesi riskini yükselttiğini söyledi. Fazla kilonun bir yatkınlık oluşturduğunu ancak tek teşhis kriteri olmadığını vurgulayan Akyıldız, zayıf ve dinç bireylerde de farklı biyolojik faktörlere bağlı olarak bu sendromun ortaya çıkabileceğini belirtti.

Akreditasyon ve hizmet kapasitesi

Türkiye genelinde bu alanda özelleşmiş merkez sayısının azlığına dikkat çeken Doç. Dr. Akyıldız, ADUTMER’in 2005’ten bu yana gelen deneyimiyle önemli bir boşluğu doldurduğunu ifade etti. Merkezin 2011 yılında aldığı akreditasyonun 2024 yılında yenilendiğini kaydeden Akyıldız, bu tescilin merkezin güvenilirliği açısından en temel gösterge olduğunu söyledi. Aydın dışından da yoğun talep aldıklarını belirten Akyıldız, merkezin kapsayıcılığını şu sözlerle anlattı: “Buraya 0-99 yaş grubundan, yani uyuyan her kişi başvuruyor. Üç aylık bir bebeğin uyku değerlendirmeleri yapılabildiği gibi 80-90 yaşındaki kişilerin de tetkikleri burada gerçekleştiriliyor. Yatak sayımız birçok merkeze oranla daha fazla ve sadece uyku apnesine değil, uykuyla ilişkili tüm hastalıklara bakıyoruz. Ayrıca uzmanlık öğrencilerimiz de burada eğitim alarak deneyim kazanıyor.” dedi.

Toplumsal güvenlik ve biyolojik ritmimiz

Uyku bozukluklarının bireysel bir sağlık sorunu olmanın ötesinde toplumsal bir güvenlik tehdidi oluşturduğuna dikkat çeken Doç. Dr. Akyıldız, özellikle direksiyon başındaki risklere değindi. Uyku apnesi olup tedavi edilmeyen bir hastanın sadece kendi canını değil; ailesinin, yolcuların ve yayaların hayatını da tehlikeye attığını belirten Akyıldız, şu ifadeleri kullandı: “Bir tır şoförü veya uzun yol şoförü, tedavi olmadan direksiyon başına geçtiğinde nelere neden olabilir? Bu durum dünyada bilinen bir gerçek ama maalesef ülkemizde önemi hâlâ yeterince anlaşılmıyor. Uzun yol kazalarında genellikle uyku bozukluğu olan veya yetersiz uykuyla yola çıkan insanların olduğu biliniyor. Tedaviyi reddedip kalp krizi geçiren veya cihaz kullanmak istemeyen hastalar var, bunlar toplumsal güvenlik açısından gerçekten düşündürücü durumlar.” Modern yaşamın getirdiği çalışma ve eğitim saatlerinin biyolojik ritimle uyumunun kritik bir konu olduğunu vurgulayan Akyıldız, uykuyu bir "başarı kriteri" uğruna feda etmenin yanlışlığına işaret etti. Sosyal saat düzenlemelerinde gün ışığı ve uyku döngüsü arasındaki dengenin gözetilmesinin önemini belirten Akyıldız, bu durumu bilimsel bir çerçevede şöyle özetledi: “Bedenimizin gün ışığına endeksli bir biyolojik saati var. Özellikle erken saatlerde  güne başlayan öğrencilerimiz için sirkadiyen ritim ile dış dünya arasındaki uyum hayati bir önem taşıyor. Bu dengenin bozulması durumunda bağışıklık sisteminin zayıflamasından kronik sağlık risklerine kadar birçok sonuçla karşılaşabiliyoruz. Bizim öğrenebilmemiz, bellek oluşumu ve hücresel onarım için uyku şarttır. Uykuyu ikincil bir ihtiyaç olarak gören bir yaklaşım sağlığımız için doğru bir yol değildir.” Akyıldız, uykunun boşa harcanan bir zaman dilimi değil, yaşamın sürdürülebilmesi için elzem bir biyolojik süreç olduğunun altını bir kez daha çizdi. 

Doç. Dr. Utku Oğan Akyıldız, uyku sağlığına dair mesajını şu sözlerle noktaladı: “Uyku konusunda uyanık olalım, sağlıklı uyuyalım.”

Haber: Mehmet Sait Çakır