Aydın Adnan Menderes Üniversitesi
İletişim Fakültesi / Gazetecilik Bölümü
Öğrenci Uygulama Haber Sitesi

1881 yılından itibaren faaliyetini sürdüren Aydın Tarihi Salı Pazarı, merkezi konumu sayesinde üretici ve tüketicinin buluşma noktası olurken kentin de simgesi haline gelmiştir. 

Aydın tarihi salı pazarında 35 yıldır pazarcılık mesleği ile uğraşan Muharrem Ervan, 30 yıldır salı pazarında tezgâh açan Hamide Bayan, 51 yıldır pazarcılık mesleğine gönül vermiş Ali Köse, Aydın Eski Eserleri Sevenler Derneği Başkanı Mehmet Özçakır ile Aydın'ın tarihi salı pazarı hakkında; Aydın Adnan Menderes Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Osmanlı Müesseseleri ve Medeniyeti Tarihi Anabilim Dalı Dr. Öğr. Üyesi Uğur Tatlısumak ile de pazarın içinde oluşan tarihi geleneğinin korunması hakkında keyifli bir röportaj gerçekleştirdik ve pazarın içinde oluşan tarihi geleneği gelecek nesillere aktarılarak sürdürülebilir olması için önemli önerilerde bulundu.

100 yıldır tarihi pazar aktif halde

Aydın Eski Eserleri Sevenler Derneğinin yaklaşık 50 yıldır aktif bir şekilde çalıştığını vurgulayan Özçakır, “25-30 yıldır yerel tarihimizi kalıcı hale getirerek gelecek nesillere aktarmak için canla başla çalışan bir derneğiz. 1973 yılında kurulan derneğimizin öncelikli temel ilkesi Aydın’ın kültürel zenginliklerini günümüze aktarmak olarak değerlendirebiliriz. Ben Eski Eserleri Sevenler Derneğine 2001 yılında katıldım. Yaklaşık olarak 22 yıldır üyesiyim ve  10 yıldır da başkanlık yapıyorum. Tarihi salı pazarımız ise yaklaşık olarak 100 yıldır aktif halde. Aydın’ın arşiv fotoğraflarına baktığımızda bunu rahatlıkla gözlemleyebiliriz. Pazar bugünkü Efeler ilçemizin Zafer mahallesi ve Veysi Paşa mahallesi başta olmak üzere şehrin iki ana mahallesinde konumlandırılmıştır. Gerek alışveriş gerekse sosyal ilişkilerin kurulması açısından Aydın tarihi salı pazarı büyük önem taşımaktadır. Çok eskiden köylüler kendi hayvanlarından yaptıkları yoğurt, süt veya yumurtaları; ürettikleri sebze ve meyveleri Veysi Paşa mahallesinde Hasır Pazarı olarak bilinen yerde satarak tüketici ile buluşmaya başlamıştır. Alışveriş ihtiyacı doğrultusunda, yöresel küçük bir köylü pazarının temelleri bu şekilde atılmıştır.” diye konuştu.

Kentle beraber var oldu

Pazarın aynı zamanda şehrin sosyalleşme ihtiyacını karşıladığını belirten Özçakır, tarihi salı pazarının kentin kuruluşuyla beraber var olduğunu şu şekilde dile getirdi: “Eskiden Hasır Pazarı denilen yerde gerçek anlamıyla hasır üretiminin yapıldığı ve üretim yerinin Işıklı köyü olduğu bilinmektedir. Köylüler sabah namazıyla beraber yeşil renkli jeepler ile kente gelip ürünlerini pazarda satarak geçimini sağlamaya günümüzde de devam etmekte. Doğma büyüme bir Aydınlı olarak hatırlıyorum ki, 1960-1970 yılları arasında kentin tek pazar yeriydi ve haftada bir kez kurulurdu. O dönem böyle bir imkan yoktu fakat günümüzde şehrin dışına gelen yapılaşma ile beraber her gün farklı bir mahallede yerel pazarlar kurulmakta ve bu gelenek büyütülerek devam ettirilmekte.”

Salı pazarının kurulmadığı zamanlarda haftanın 6 günü kent meydanında hal olduğunu belirten Özçakır, “Günümüzde Bedesten Çarşısı olarak bilinen yerde, daracık bir sokakta haftanın diğer 6 günü kurulan, üstü kısmen kapalı hal yeri vardı. Bu hal yeri, günümüzde defterdarlık binası ile Bedesten Çarşısının olduğu yerdeydi. İnsanların o zamanki ulaşım aracı atlı arabalardı. Çok iyi hatırlıyorum çocukluğum atlı arabaların üstünde geçti. Eşyalarını taşıyamayan ev hanımları küçük bir ücret karşılığında hamal tutarlardı ve birçok insan geçimini buradan sağlardı” dedi.

“Bu mesleğe yıllarımı verdim”

35 yıldır Aydın Tarihi Salı Pazarı’nda tezgâh açan Muharrem Ervan, “15 yaşında başladım bu mesleğe ve hâlâ devam ediyorum. Aydın’a Paşa Yaylası’ndaki Kayacık köyünden geliyorum. 35 yıldır köyümüzde yetiştirdiğim fasulye, börülce, barbunya, ceviz ve kestane gibi ürünleri pazarımıza getirip satıyorum. Aynı zamanda arıcılık mesleği ile de uğraşıyorum. Bu mesleğe yıllarımı verdim diyebilirim. Zor bir meslek herkesin harcı değil.” diyerek pazardan son derece memnun olduğunu ve kapanırsa müşterilerinin kendisini bulamayacağını da belirtti.  

Pazarcılık mesleğinin zorluklarından bahseden Hamide Bayan, “30 yıldır bu mesleğin içindeyim. Gecemiz gündüzümüz yok diyebilirim. Aydın'ın merkezinde bu denli büyük bir pazar yeri olduğu için çok şanslıyız.” şeklinde konuştu.

Daha modern görünüme sahip olsun isterdik

Bu mesleğin babasından miras kaldığını belirten 80 yaşındaki Ali Köse, “Ben Denizli’nin Kale Tavas ilçesinde doğdum ama 60 seneden beri Aydın’da ikamet ediyorum ve 51 yıldır burada tezgâh açıyorum. Pazarımızı tabii ki de beğeniyorum ama daha modern görünüme sahip olsaydı daha iyi olabilirdi. Yağmurda çamurda ürünlerimiz heba oluyor. Yapısı gereği de herhangi bir su birikintisinde ürünlerimiz heba olabilir.” dedi ve pazarın düzeni hakkındaki fikirlerini şu şekilde ifade etti: “Ayrıca çok karmaşık bir düzende, bununda önüne geçilmesini istiyorum. Onun dışında 51 yıldır burada tezgâh açan biri olarak hiçbir şeyin değişmediğini ve hala aynı kaldığını söyleyebilirim. Aydın'ın Tarihi Salı Pazarı sayesinde müşterilerimize kolaylıkla mahsullerimizi ulaştırabiliyoruz” dedi.

“Mekanlar, içlerinde yaşatılan ruhla bakidir”

Aydın salı pazarında oluşan tarihi geleneğin korunması gerektiğini vurgulayan Dr. Tatlısumak, “Mevcut durumun hem şekli hem de ruhu açısından bu geleneği hak ettiği ölçüde yansıtmadığını söyleyebiliriz Geleneklerimizi nesillerimize aktarmak bizim kültürel tapumuzdur, bunlara sahip çıkmak gerekir. Ancak bu gelenekleri yaşatabilmek için onlara kentsel dönüşümler, eski ve yeniyi yansıtan yeni mekanlar hediye etmemiz lazım. Mekanlar, içlerinde yaşatılan ruhla bakidir.” dedi.

Eski pazar geleneklerimizdeki bu ruhun, Âhilik ruhu olduğunu vurgulayan  Dr. Tatlısumak, “Ahilik yalan söylememek, aldatmamak, en iyi ve kaliteli ürünü fiyat-emek orantısıyla vatandaşa sunmaktır. Ümmi Sinan Hazretleri, ne demek istediğimizi meramımızı çok güzel ifade etmiş:

Seyrimde bir şehre vardım 

Gördüm sarayı güldür gül 

Sultanının tâcı tahtı 

Bağı duvarı güldür gül

Gül alırlar gül satarlar 

Gülden terazi tutarlar 

Gülü gül ile tartarlar 

Çarşı pazar güldür gül

Toprağı güldür, taşı gül 

Kurusu güldür, yaşı gül 

Has bahçenin içinde 

Servi çınarı güldür gül

Gülden değirmeni döner 

Onun ile gül öğünür 

Akar suyu döner çarkı 

Bendi pınarı güldür gül

“Evet güller içinde ve bu ruhla yeniden bir salı pazarı geleneğinin inşa edilmesini istiyoruz. Ancak salı pazarının bugünkü hali hem şekil hem de bu ruhtan maalesef uzaklaşmış durumdadır. Kentsel dönüşümle bu güzel gelenekler hak ettikleri mekanlara bu ruhla kavuşturulmalıdır. Şu an ambulans ve itfaiye araçlarının acil durumda girmesi olanaksız, düzen ve şekilden yoksun durumdadır. Kültür düzeyi gayet yüksek Aydınlılar en güzeline ve en iyilerine layıktır. Tabii biz bir tarihçiyiz kadim olanla yeniyi birleştiren bir ruhu korumak isteriz. Ancak yeniyi yapmak toplumun ve kurumlarının bunu istemesiyle ilgilidir.” diyerek sözlerini noktaladı. Kendilerine bize bir ufuk açtığı için teşekkür ederiz.

Yapmış olduğumuz röportajlar sonucunda Aydın Tarihi Salı Pazarı’nın ilk günkü heyecan ve kalabalıkla tercih edildiğini görüyoruz. Bunun en büyük nedenini üretici ve tüketicinin alışkanlıklarına bağlıyoruz. Bunun yanı sıra var olan tarihi, gelecek nesillere doğru şekilde aktarmak ve üreticinin ile tüketicinin rahatça buluşabilmesini sağlamak adına yapılandırmaya girilmesi gerektiğini söyleyebiliriz.

Haber: Çilem Boğacı

Fotoğraf: Ali Osman Korkmaz