Aydın Adnan Menderes Üniversitesi
İletişim Fakültesi / Gazetecilik Bölümü
Öğrenci Uygulama Haber Sitesi

Aydın’da çocuk sağlığı alanında çalışan uzmanlara göre ev içi kazalarda en kritik nokta, olayın kendisinden çok ailelerin ilk anda nasıl davrandığı. Çocuk Acil Sorumlu Hekimi Gözde Uykaz, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Dr. Önder Can ve Çocuk Cerrahisi Uzmanı Dr. Bülent Azman, pil, mıknatıs, ilaç ve kimyasal madde temaslarında kusturma, bir şey yedirme-içirme ve bekleme gibi yanlış müdahalelerin tabloyu ağırlaştırabildiğini söyledi. Uzmanlara göre özellikle ilk saat içinde sağlık kuruluşuna başvurmak, kalıcı hasar riskini azaltan en kritik adımlardan biri.

Ev kazaları çocukluk çağının en görünmez ama en hızlı büyüyen risk alanlarından biri. Aydın’da çocuklarla çalışan hekimlerin anlattıkları, ailelerin çoğu zaman tehlikeyi geç fark ettiğini değil, fark ettiği anda ne yapacağını bilemediğini gösteriyor. Düşmelerden yabancı cisim yutmaya, ilaç temasından temizlik maddesi içimine kadar uzanan bu tabloda, ilk refleks çoğu zaman doğru müdahale değil, panik oluyor.

En sık görülen tablo düşme, en ağır tablo ise yutma ve zehirlenme

Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Dr. Önder Can, kendi pratiğinde en sık gördüğü ev kazalarının süt çocuklarında yataktan ve koltuktan düşme olduğunu söyledi. Can’a göre özellikle yeni dönmeye başlayan bebeklerde, ailelerin bir anlık dikkatsizliği düşme ile sonuçlanabilir. Bu tür durumlarda çocuğun genel durumu iyi, çevreyle ilişkisi olağan ve beslenmesi normalse 24 saatlik yakın gözlem öneriliyor. Ancak çocuk uyanmıyorsa, beslenemiyorsa ya da çevreye tepkisi bozulmuşsa daha ileri değerlendirme gerekiyor. Çocuk acil tarafında ise tablo biraz daha farklı. Çocuk Acil Sorumlu Hekimi Gözde Uykaz, Aydın’da çocuk acile en sık soğuk algınlığı, grip, kusma ve ishal şikâyetleriyle başvurulduğunu ancak bazı günlerde yabancı cisim yutma ve zehirlenme vakalarının da artabildiğini belirtti. Uykaz, bu vakaların bazı günlerde hiç görülmediğini, bazı günlerde ise birkaç vaka birden gelebileceğini söyledi.

Ortak uyarı: Kusturmayın, bir şey yedirmeyin, vakit kaybetmeyin

Üç uzmanın ortaklaştığı en önemli başlık, ailelerin evde yaptığı yanlış ilk müdahaleler oldu. Özellikle pil, ilaç, temizlik maddesi ve benzeri maddelerde yoğurt yedirme, ayran içirme, su verme ya da kusturma gibi uygulamaların sanıldığı gibi koruyucu değil, zararlı olduğu vurgulandı. Gözde Uykaz, özellikle koroziv (aşındırıcı) maddelerde ailenin çocuğa iyi niyetle yoğurt, ayran veya su vermeye çalıştığını ancak bunun sağlık ekibinin işini zorlaştırdığını söyledi. Uykaz’a göre bu tür durumlarda yapılması gereken şey, hiçbir şey yedirip içirmeden en hızlı şekilde acil servise başvurmak. Dr. Bülent Azman da özellikle sert yabancı cisimlerde ve kimyasal madde içimlerinde kusturma girişiminin tehlikeli olduğunu belirtti. Azman, kimyasal maddenin yemek borusunu aşağı inerken yaktığını, kusturulması halinde ise yukarı çıkarken ikinci kez aynı bölgeye zarar verdiğini söyledi. Dr. Önder Can da ailelerin şüphe halinde dahi beklememesi gerektiğini vurgulayarak, özellikle ilk bir saat içinde başvurunun belirleyici olabileceğini ifade etti.

Pil ve mıknatıs aynı değil: risk cismin türüne göre değişiyor

Çocuk Cerrahisi Uzmanı Dr. Bülent Azman, pil ve mıknatıs yutma vakalarında cismin türüne göre riskin değiştiğini anlattı. Azman’a göre pil, içeride enerji üretmeye devam ettiği için yemek borusu, mide ve bağırsakta yanık, doku kaybı ve hatta delinmeye yol açabiliyor. Mıknatıs ise özellikle birden fazla yutulduğunda bağırsakların farklı bölümlerini birbirine çekerek aradaki dokunun sıkışmasına, ezilmesine ve delinmesine neden olabiliyor. Dr. Önder Can da pil yutma vakalarında ağır metaller nedeniyle karaciğer, böbrek ve kemik iliği üzerinde ciddi etkiler oluşabileceğini, bu nedenle pilin en kısa sürede değerlendirilmesi gerektiğini söyledi. Her iki uzman da röntgenin, pil, mıknatıs ve bozuk para gibi metal içerikli yabancı cisimlerde ilk değerlendirme açısından önemli olduğunu vurguladı.

Çocuk hiçbir belirti göstermese bile şüphe önem taşıyor

Uzmanlara göre en tehlikeli yanılgılardan biri de çocuğun belirti vermemesini sorun yok şeklinde yorumlamak. Gözde Uykaz, ilaç içimi ya da yabancı cisim yutma şüphesinde çocuğun ilk anda hiçbir belirti göstermeyebileceğini, bazı maddelerin etkisinin saatler sonra, hatta bir gün sonra ortaya çıkabildiğini söyledi. Bu nedenle ailelerin iyi görünüyor diyerek evde beklememesi gerektiğini vurguladı. Dr. Önder Can da aynı noktaya dikkat çekerek, özellikle ilaç içimlerinde çocuğun yalnızca bilinen ilaca değil, erişebildiği başka maddelere de maruz kalmış olabileceğini ve bu nedenle hekimlerin bazen birden fazla madde almış gibi yaklaştığını belirtti. Can’a göre bu takıntılı gibi görünen yaklaşım, kimi zaman çocuğun hayatını kurtaran şey oluyor.

Çocuk acilin ilk hedefi hastayı stabilize etmek

Gözde Uykaz’a göre çocuk acilde bu tür vakalarda ilk amaç, hastayı mümkün olan en kısa sürede stabilize etmek. Çocuk acil ekibi, olayın nasıl geliştiğini, çocuğun yaşını, maruziyet süresini ve genel durumunu değerlendiriyor, gerekli durumlarda röntgen, mide lavajı, aktif kömür ve destek tedavileri uygulanıyor. Uykaz, ilaç içimlerinde ilk bir saat içinde mide yıkamanın ve aktif kömür uygulamasının önemli olabileceğini, yabancı cisim yutmalarında ise acilin çoğu zaman ilk değerlendirme ve yönlendirme basamağı olduğunu ifade etti. Cerrahi gerektirebilecek apandisit, bağırsak tıkanıklığı, kesici-delici yabancı cisim yutma ve ciddi yanık gibi durumlar çocuk cerrahisine yönlendirilirken, ağır solunum sıkıntısı, nöbet, küçük bebekte yüksek ateş ve genel durum bozukluğu olan olgular çocuk uzmanları ve ilgili yatış birimleri tarafından değerlendiriliyor.

Kimyasal madde içimleri: Görünenden daha ağır sonuçlar doğurabiliyor

Dr. Bülent Azman, kamuoyunda pil ve mıknatıs vakaları daha çok dikkat çekse de bazı kimyasal madde içimlerinin çok daha ağır sonuçlar doğurabildiğini söyledi. Özellikle yağ çözücü, bor çözücü, deterjan ve benzeri maddelerin yemek borusunda yanık ve darlığa, ileri tabloda ise delinmeye kadar giden hasarlara yol açabildiğini belirtti. Bu maddelerin açıkta bırakılması, başka şişelere aktarılması ya da çocukların ulaşabileceği yerlere konulması, riski artıran temel nedenler arasında yer alıyor. Azman’a göre özellikle kola, gazoz ya da su şişesine konmuş kimyasallar çocuklar için ciddi tehlike oluşturuyor.

Karın ağrısı da her zaman “gaz” değil

Röportajlarda yalnızca yutma ve zehirlenme değil, çocuklarda karın ağrısına yaklaşım da öne çıkan başlıklardan biri oldu. Dr. Bülent Azman, her karın ağrısının cerrahi bir neden taşımadığını; ancak 6-8 saat boyunca geçmeyen ağrı, ardından bulantı-kusma, iştahsızlık ve sağ tarafı koruyarak yürüme gibi bulguların apandisiti düşündürebileceğini söyledi. Azman, bu tür durumlarda ağrı kesici vermenin ya da sıcak uygulama yapmanın tabloyu maskeleyerek gecikmeye yol açabileceğini vurguladı. Gözde Uykaz da ailelerin çocuklarını iyi gözlemlemesi gerektiğini, ancak gerçekten acil olmayan tablolarla çocuk acile yapılan yoğun başvuruların, ağır hastaların değerlendirilmesini geciktirebildiğini söyledi.

Ev kazalarını önlemenin yolu çocuğu değil, evi düzenlemek

Uzmanlara göre korunmanın yolu, yalnızca ilk yardımı bilmek değil, riski baştan azaltmak. Dr. Önder Can, priz koruyucuları, çekmece ve dolap kilitleri, köşe koruyucularının özellikle hareketlenmeye başlayan çocuklar için önemli olduğunu söyledi. İlaçların, pillerin, kimyasalların ve küçük yutulabilir cisimlerin çocukların ulaşamayacağı yüksek yerlerde tutulması gerektiğini vurguladı. Dr. Bülent Azman da ağır eşyaların sabitlenmesi, nazar boncuğu ve toplu iğne gibi küçük ve keskin cisimlerin erişilemeyecek şekilde kullanılması gerektiğini ifade etti. Gözde Uykaz ise olay yaşandıktan sonra ailelere doğru yaklaşım anlatılabildiğini ancak asıl önemli olanın bu farkındalığın olay yaşanmadan oluşması olduğunu söyledi.

Ekran, yanlış bilgi ve internet kaynaklı panik

Dr. Önder Can, ailelerin sağlık okuryazarlığında en zayıf noktalarından birinin internetten edinilen kontrolsüz bilgiler olduğunu söyledi. Özellikle yeni ebeveynlerin internet ve sosyal medya içerikleriyle kolayca paniğe kapıldığını belirten Can, sağlıkla ilgisi olmayan kişilerin yorumlarının aileleri yanlış yönlendirebildiğini vurguladı. Can’a göre hekim değerlendirmesinin yerini genel internet bilgisi alamaz çünkü her çocuk ve her tablo kendine özgü özellikler taşıyor. Can ayrıca 0-3 yaş arasında ekran temasını istemediklerini, erken yaşta yoğun ekran maruziyetinin nörolojik ve bilişsel gelişimi olumsuz etkileyebildiğini söyledi. Ona göre çocuklarla oyun oynanması, konuşulması ve sosyal etkileşim kurulması, yalnız gelişim için değil, genel sağlık farkındalığı açısından da önemli.

İlk refleks panik değil, doğru başvuru olmalı

Üç uzmanın değerlendirmeleri aynı noktada birleşiyor: Çocuklarda pil, mıknatıs, ilaç ve kimyasal madde kaynaklı ev kazalarında en büyük risk, çoğu zaman olayın kendisi kadar ailelerin ilk anda yaptığı yanlış müdahaleler. Kusturmak, bir şey yedirmeye çalışmak, “belirti yoksa sorun yoktur” diye düşünmek ya da evde beklemek, hasarın büyümesine neden olabiliyor. Uzmanlara göre en doğru yaklaşım, şüphe halinde bile hızlı davranmak, çocuğu dikkatle gözlemlemek ve profesyonel sağlık desteğine zaman kaybetmeden başvurmak. Çünkü çocukluk çağında bazı dakikalar, yalnızca tedavinin değil, sonucun da yönünü belirliyor.

Haber: Ferit Tercan