Aydın Adnan Menderes Üniversitesi
İletişim Fakültesi / Gazetecilik Bölümü
Öğrenci Uygulama Haber Sitesi

Teknolojinin henüz hayatın bir parçası olmadığı yıllarda çobanların en önemli yol arkadaşlarından biri kepenekti. Kuzu yününden hazırlanan, soğuktan ve yağmurdan koruyan bu geleneksel giysi, 1949 doğumlu Fevzi Yıldız için yalnızca bir korunma aracı değil, çocukluk ve gençlik yıllarının da hatırası. 1979 yılında yaptırdığı kepeneğini aradan geçen yıllara rağmen saklayan Yıldız, çobanlık yaptığı günleri hâlâ aynı özlemle hatırlıyor. 

Koyun sürülerinin peşinde geçen uzun geceler, bozkırın soğuğu, yıldızların altında yapılan yolculuklar ve 7 kilogramlık bir kepenek... Bir dönem çobanların yün zırhı olan bu kepenek, zorlu doğa koşullarında korunmanın önemli bir parçasıydı. Bugün geçmişten kalan bir hatıra olarak saklanan bu yün giysi, Yıldız’ın çocuk yaşlarda başladığı çobanlık mesleğini, koyunlara duyduğu sevgiyi ve bozkırda geçen yıllarının izini taşıyor.

“Çocukluğum koyun sürülerinin peşinde geçti”

1949 yılında dünyaya gelen Fevzi Yıldız'ın çobanlık hikâyesi henüz çocuk yaşlarda başladı. 10-11 yaşlarında koyun sürülerinin başına geçtiğini anlatan Yıldız, hayatının büyük bölümünü koyunlarıyla geçirdi. Başka bir mesleğe yönelmek yerine çobanlığı tercih ettiğini belirterek o yılları, “Koyunlara bakmayı, onlarla ilgilenmeyi çok seviyordum. Çocukluğum koyun sürülerinin peşinde geçti.” sözleriyle anlattı. Çobanlık yaptığı yıllarda günlerce köyden uzak kaldıklarını belirten Yıldız, yanlarına yiyeceklerini ve kepeneklerini alarak sürülerle birlikte yola çıktıklarını ifade etti. Bazen iki, bazen üç gün boyunca dışarıda kaldıklarını anlatan Yıldız, aç kaldıkları ve yağmur altında çalıştıkları zamanlarda bile koyunlarıyla ilgilenmekten zevk aldığını dile getirdi.

Sadece kuzu yününden yapılır

1979 yılında soğuktan korunma amacıyla yaptırdığı kepeneğin yapımında kullanılan malzemeye dikkat çeken Yıldız, “Kaliteli bir kepenek yalnızca kuzu yününden hazırlanır. Harman zamanı biraz büyümüş kuzuların kırkımından çıkan kuzu yünleri yıkanıp temizlendikten sonra kepenek yapımında kullanılırdı. Bir kepeneğin yalnızca kuzu yününden hazırlanması gerekir. Koyun yünü karıştırılması hâlinde işin içine hile karışır ve kaliteli bir kepenek olmamış olur.” sözleriyle kepenek yapımında kullanılan yünün önemini anlattı. 

Biri 4, biri 7 kiloydu

Yıldız'ın çobanlık yıllarında kullandığı iki kepenek, ağırlıkları ve kullanım amaçları bakımından birbirinden ayrılıyordu. Dört kilogramlık kepenek yürürken kullanılırken, yedi kilogramlık olan geceyi dışarıda geçiren çobanların yatması için tercih ediliyordu. Yedi kilogramlık kepeneğin yürümek için ağır olduğunu belirten Yıldız, “Yedi kiloyla yürümek zordu. Onu eşeğime koyardım. Dört kilogramlık olanı giyer, yürürdüm.” diyerek iki kepeneğin kullanım farkını anlattı. Özellikle havaların soğuduğu sonbahar ve kış aylarında iki kepeneği de yanına aldığını belirten Yıldız, yaz aylarında ise daha hafif giysilerin yeterli olduğunu söyledi.

“Her çobanda iki kepenek olurdu”

Kepeneğin geçmişte çobanlar arasında yaygın olarak kullanıldığını belirterek çevresindeki hemen her çobanın iki kepeneği bulunduğunu söyledi. Diğer çobanlarında kepeneği,  yürümek ve  yatmak için kullandıklarını ve bu kepeneklerin eski zamanlarda büyük bir kolaylık sağladığını anlatan Yıldız, “Her çobanda iki kepenek olurdu. Yağmur yağar, kar yağar. Ne yapacaksın? Kepenek korurdu bizi.” dedi. Eski çobanlık hayatı ile günümüz arasında önemli farklılıklar bulunduğunu da anlatan Yıldız, geçmişte telefon olmadığı için her şeyin önceden hesaplanarak yola çıkıldığını belirtti. “Telefon yoktu. Her şeyi gündüzden alıp giderdik. Şimdi telefon var, istediğin zaman haberleşebiliyorsun.” diyen Yıldız, eski dönemde çobanların daha fazla hazırlık yapması gerektiğini söyledi.

Yıldızlara göre yönümü bilirdim

Telefonun ve saatin olmadığı yıllarda gece yolculuklarında yönlerini gökyüzüne bakarak belirlediklerini anlatarak, yıldızları takip etmekten keyif aldığını dile getirdi. Kepenekle geceyi dışarıda geçirdiği zamanlarda başını kaldırıp gökyüzünü izlediğini belirten  Fevzi Yıldız, “Yattığım zaman başımı çıkarır, yıldızlara bakardım. Çok keyif alırdım” dedi. Ülker ve Şafak yıldızlarını tanıdığını, yıldızların doğuşuna göre sabahın yaklaştığını anladığını dile getiren Yıldız, “Şafak yıldızı doğdu mu sabah yakındır. Saatimiz yoktu; yönümüzü de zamanı da yıldızlara göre bilirdik. O gecelerde kepeneğin içinde uyurduk, bizi o korurdu.” ifadelerini kullandı.

Ona baktığımda köydeki zamanları hatırlıyorum

Aradan geçen yıllara rağmen kepeneğini saklamaya devam eden Yıldız için bu giysi, geçmişteki çobanlık hayatının izlerini taşıyor. Zaman zaman kepeneğini giydiğini ve ona baktığında koyunlarla geçirdiği günleri hatırladığını anlatan Yıldız, “Benim için kepenek bir hatıra. O işi çok sevdiğim için arada bakıyorum, giyiyorum. O zaman rahatlıyorum.” dedi.

Çobanlık yaptığı yılları özlemle anan Yıldız, mesleğine duyduğu sevginin bugün de devam ettiğini belirtti. Bir zamanlar bozkırda kendisini yağmurdan ve soğuktan koruyan yedi kilogramlık kepenek, bugün onun için yalnızca eski bir çoban giysisi değil, koyun sürülerinin peşinde geçen bir ömrün hatırası olarak saklanıyor.

Haber: Tuana Sinem Yıldızbaş