Aydın Adnan Menderes Üniversitesi
İletişim Fakültesi / Gazetecilik Bölümü
Öğrenci Uygulama Haber Sitesi

Aydın'da 1969 yılından bu yana faaliyet gösteren aile işletmesinde körüklü çizme ustalığını sürdüren Serkan Gündüz, çocuk yaşlarda başladığı mesleğinde yılların deneyimini üretimine yansıtıyor. Bir çift çizmenin hazırlanmasının 10-12 günü bulduğunu belirten Gündüz, üretimde kalite ve sabırdan ödün vermediğini ifade etti. Babasından devraldığı mesleği geleceğe taşımak isteyen usta, en büyük hayalinin kendisinden sonra bu zanaatı sürdürecek bir çırak yetiştirmek olduğunu vurguladı.

Aydın'da geleneksel el sanatları arasında yer alan körüklü çizme ustalığı, geçmişten günümüze aktarılan el emeği ve ustalık geleneğiyle yaşatılmaya devam ediyor. Günümüzde farklı mesleklerin ve üretim yöntemlerinin yaygınlaşmasıyla geleneksel zanaatların devamlılığı da önem kazanmakta. Bu zanaatı yıllardır sürdüren isimlerden biri olan Serkan Gündüz, babasından öğrendiği körüklü çizme ustalığını aile işletmesinde yaşatmaya devam ediyor. 1969 yılında faaliyetlerine başlayan işletmede çalışmalarını sürdüren usta, çocukluk yıllarından itibaren içerisinde bulunduğu mesleğini yalnızca bir geçim kaynağı olarak değil, hayatının önemli bir parçası olarak görüyor. Üretim sürecinde sabır, dikkat ve emeğin önemine dikkat çeken Gündüz, yıllar içerisinde edindiği deneyimle kendi çalışma yöntemlerini geliştirdiğini belirtiyor. Mesleğin geleceğine ilişkin en büyük isteğinin ise kendisinden sonra bu işi sürdürecek bir ustanın yetişmesine katkı sağlamak olduğunu dile getiriyor.

Babasından kalan en büyük miras ustalığı oldu

1980 doğumlu olan Serkan Gündüz, çocukluk yıllarından itibaren ailesinin mesleğinin içerisinde yetişti. Babasının yanında çırak olarak başladığı çalışma hayatında zamanla mesleği öğrenirken eğitim hayatını da sürdürdü. Lise mezunu olan usta, okul ve iş hayatını birlikte yürüttüğünü ifade etti. Çocuk yaşlarda atölyede öğrendiği mesleğin bugün hayatının önemli bir parçası hâline geldiğini, babasının kendisine bıraktığı mirasın yalnızca bir iş yeri olmadığını vurguladı. Babasından kalan en değerli hatıranın ne olduğu sorusuna, bu mirası maddi bir eşya üzerinden değerlendirmediğini, babasının kendisine bir meslek, zanaat ve ustalık kazandırdığını, babasının kişiliğinin oluşmasında da önemli bir yere sahip olduğunu ifade etti. Bu durumu, “Babam bana bir el verdi, bir zanaat verdi, bir ustalık verdi, bir kişilik oluşturdu. En büyük mirası bende oluşturduğu benliğimdir, kendimdir.” sözleriyle anlattı. Çıraklıktan ustalığa uzanan sürecin kendisi için önemli bir deneyim olduğunu, mesleğin ilk yıllarında öğrenme isteğinin ve heyecanın ön planda olduğunu dile getirdi. O dönemlerde yaptığı her işte yeni bir şey öğrenmeye çalıştığını, babasının yanında edindiği deneyimlerin bugünkü çalışma anlayışının temelini oluşturduğunu belirtti.

Çırak Serkan'dan usta Serkan'a uzanan yol

Mesleğe ilk başladığı dönemle bugünkü ustalık anlayışı arasında farklar bulunduğunu belirten Gündüz, çıraklık yıllarındaki heyecanının zamanla deneyime dönüştüğünü ifade etti. İlk zamanlarda bir çiviyi nasıl çakacağını, bir parçayı nasıl hazırlayacağını öğrenmeye çalıştığını, her aşamada ustasından yeni bilgiler edinmek istediğini dile getirdi. Çıraklık döneminde sürekli öğrenmeye ve kendisini geliştirmeye yönelik bir isteği olduğunu belirterek o yıllardaki çalışma heyecanını bugün daha farklı bir bakış açısıyla sürdürdüğünü belirtti. Artık mesleğine daha emin adımlarla yaklaştığını ifade eden usta, geçmişteki öğrenme arzusunun yerini yılların kazandırdığı deneyim ve özgüvenin aldığını belirtti. Serkan Gündüz, çıraklık ve ustalık dönemleri arasındaki değişimi, “O zaman bir çiviyi nasıl çakayım diye düşünüyordum. Bir öğrenme heyecanı vardı. Şu anda ise kendimden emin bir şekilde, ayaklarımı yere sağlam basarak yürüyorum. O zamanki heyecanım, şu anda emin adımlarla ilerliyor.” sözleriyle anlattı. Ona göre ustalık yalnızca bir işi uzun yıllar yapmakla kazanılmıyor. Yapılan işin her aşamasını tanımak, ortaya çıkan ürünün sorumluluğunu üstlenmek ve eksikleri gidermek de ustalığın önemli parçalarını oluşturuyor. Bu nedenle mesleğinde kendisini geliştirmeye devam ettiğini, eleştirilere açık olduğunu ve müşterilerinden gelen geri dönüşleri dikkate aldığını vurguladı.

Bir çizmenin ardında 10-12 günlük emek var

Körüklü çizme üretiminin dışarıdan göründüğü kadar kolay olmadığını belirten Serkan Gündüz, bir çift çizmenin hazırlanmasının yaklaşık 10-12 gün sürdüğünü söyledi. Üretimin her aşamasında dikkatli çalışılması gerektiğini ifade eden usta, özellikle ayak ölçüsünün ve kalıbın doğru hazırlanmasının önemli olduğunu vurguladı. Çizmenin yalnızca dış görünüşünün değil, ayağa uygunluğunun da büyük önem taşıdığını, müşterinin ayağını rahatsız etmeyecek bir ürün ortaya çıkarmak için uzun süre denemeler yaptığını anlattı. Ayak taraklarının veya bileğin çizme içerisinde rahatsızlık vermemesi için kalıp üzerinde farklı çalışmalar gerçekleştirdiğini, kendi yöntemlerini geliştirmek amacıyla çok sayıda deneme yaptığını ifade etti. Bu süreçte zaman zaman hazırladığı ürünleri yeniden değerlendirmek zorunda kaldığını, bazı denemelerini kullanıma sunmadığını dile getirdi. Kalıbı ve ölçüyü doğru şekilde oluşturana kadar beş, altı, hatta on çifte kadar çizme üzerinde deneme yaptığını anlatan usta, bu ürünleri tamamen çöpe atmadığını, farklı şekillerde değerlendirmek üzere ayırdığını belirtti. Üretim sürecindeki bu deneyimlerin kendisine önemli katkılar sağladığını, her denemenin yeni bir bilgi kazandırdığını ifade etti. Ona göre iyi bir çizme ortaya çıkarmak için yalnızca el becerisi yeterli değil; sabırlı olmak, yapılan işi takip etmek ve gerektiğinde yeniden başlamayı göze almak da gerekiyor. Serkan Gündüz, üretim sırasında uyguladığı bazı yöntemlerin kendi ustalığına özgü olduğunu belirterek çizmenin içerisinde müşterinin göremediği ince ayrıntılar bulunduğunu sözlerine ekledi. Her ustanın kendine ait bir çalışma sistemi olduğunu, kendi yaptığı bir çizmenin diğerlerinden ayrılan yönlerini kendisinin anlayabildiğini dile getirdi.

Kendi yaptığı çizmeleri yıllar sonra bile tanıyor

Serkan Gündüz'ün mesleğine verdiği önemin en belirgin örneklerinden biri, yıllar önce hazırladığı çizmeleri yeniden gördüğünde onları tanıyabilmesi. Ürettiği her çizmeyi kendi giyecekmiş gibi hazırladığını belirten usta, kalite konusunda taviz vermediğini vurguladı. Yaptığı ürünlerin sorumluluğunu üstlendiğini, müşterilerinden herhangi bir sorunla ilgili geri dönüş aldığında gerekli düzenlemeleri yaparak ürünü yeniden gönderdiğini dile getirdi. Yıllar sonra tamir için atölyesine getirilen çizmelerin kendisi için ayrı bir anlam taşıdığını belirten Gündüz, kendi yaptığı ürünü yeniden eline aldığında ilk günkü heyecanı yaşadığını belirtti. Beş, altı, on veya on beş yıl önce hazırladığı çizmelerin tekrar karşısına çıkmasının kendisine emeğini hatırlattığını ifade eden usta, ürünün genel yapısı korunmuşsa gerekli bakımları yaparak yeniden kullanılabilir hâle getirdiğini belirtti. Çizmelerin zaman içerisinde yalnızca bazı bölümlerinde bakım ihtiyacı oluşabileceğini, topuk lastiği ve pençe gibi parçaların yenilenebildiğini, körüklerde meydana gelen şekil bozukluklarının da düzeltilebildiğini aktardı. Tamir işleminin ardından müşterisine yeniden teslim ettiği çizmenin kendisi için de özel bir anlam taşıdığını vurguladı. Gündüz, bu süreci, “Ben kendi yapmış olduğum çizmeyi geri döndüğünde gördüğüm zaman, bu benim eserim diyerek onu aynı ilk heyecanla sıfırdan yapıyormuş gibi yeniden ele alıyorum.” sözleriyle anlattı. Müşterilerinden aldığı geri dönüşlerin kendisini motive ettiğini söyleyerek, olumsuz eleştirileri de mesleğinin bir parçası olarak gördüğünü ifade etti. Müşterileriyle konuşarak sorunları çözmeye çalıştığını belirten usta, eksik gördüğü noktaları tamamlayarak ürünlerini yeniden değerlendirdiğini belirtti.

Amerika'ya gönderilen bir çizmeden doğan dostluk

Meslek hayatı boyunca Türkiye'nin farklı bölgelerinden ve yurt dışından siparişler aldığını belirten Serkan Gündüz, unutamadığı müşterilerinden biriyle yaşadığı hikâyeyi de paylaştı. Pandemi döneminde Amerika'dan kendisini telefonla arayan Balıkesirli bir müşterisinin, Yörük olduğunu ve körüklü çizme giymek istediğini, bu görüşmenin zaman içerisinde bir dostluğa dönüştüğünü ifade etti. Müşterisinin ilk olarak yalnızca bir çift çizme istediğini, daha sonra siparişi genişleterek geleneksel kıyafet ve aksesuarları da hazırlamaya karar verdiğini söyledi. Çizmenin yanında yağlık, yelek, sekizköşe şapka, köstekli saat ve tespih de hazırladığını aktaran usta, müşterisine geleneksel bir görünüm oluşturacak şekilde tam takım gönderdiğini dile getirdi. Amerika'da yaşayan müşterisinin çizmesini günlük hayatında kullanmaya devam ettiğini, kendisine zaman zaman fotoğraf ve videolar gönderdiğini sözlerine ekledi. Müşterisinin çalışmadığı günlerde çizmesini giyerek kendisine görüntüler gönderdiğini anlatan usta, bu durumun kendisi için yalnızca bir siparişin tamamlanmasından daha büyük bir anlam taşıdığını vurguladı. Aralarında zamanla abi-kardeş ilişkisi oluştuğunu belirten Gündüz, müşterisinin yaşadığı ülkede de kendi kültürünü yaşatmaya çalışmasından mutluluk duyduğunu ifade etti. Müşterisinin kendisine gönderdiği görüntülerde çizmesini giyerek Yörüklüğü temsil ettiğini ve özünü unutmadığını söylediğini aktaran usta, bu hikâyenin kendisi için unutulmaz olduğunu dile getirdi. Bu deneyimin mesleğinin sınırlarını aşan bir anlam taşıdığını belirten Gündüz, hazırladığı bir çift çizmenin başka bir ülkede geleneksel kültürün yaşatılmasına katkı sağlamasının kendisini gururlandırdığını vurguladı.

Yoğunluk nedeniyle üretime zaman ayırmakta zorlanıyor

Körüklü çizme üretimine ilişkin çalışmalarını sürdürmek istediğini belirten Serkan Gündüz, son dönemde iş yoğunluğu nedeniyle üretime yeterince zaman ayıramadığını ifade etti. Siparişlerin fazla olduğunu ancak diğer işlerinin yoğunluğu nedeniyle her siparişi yetiştirmekte zorlandığını ama yine de mesleğini bırakmak gibi bir düşüncesinin olmadığını vurguladı. Körüklü çizme ustalığını yalnızca ekonomik bir faaliyet olarak görmediğini belirten usta, bu zanaatın kültürel yönüne de dikkat çekti. Mesleğin yaşatılması gerektiğini ifade eden usta, kendisini bu geleneği sürdürecek kişilerden biri olarak gördüğünü sözlerine ekledi. Ona göre geleneksel üretimin devam etmesi için ustaların bilgi ve deneyimlerini yeni kuşaklara aktarması gerekiyor. Ancak bu noktada gençlerin mesleğe ilgisinin az olması önemli bir sorun olarak karşısına çıkıyor. Kendisinden sonra bu işi sürdürecek birini yetiştirmek istediğini ancak çırak bulmakta zorlandığını dile getirdi.

En büyük hayali mesleğini gelecek kuşaklara aktarmak

Serkan Gündüz'ün mesleğine ilişkin en büyük hayali, kendisinden sonra körüklü çizme ustalığını sürdürebilecek bir çırak yetiştirmek. Gençlerin geleneksel zanaatlara yeterince ilgi göstermediğini belirten usta, bu durumun kendisini düşündürdüğünü ifade etti. Çırak yetiştirmenin yalnızca bir kişiye meslek öğretmek anlamına gelmediğini, yıllar boyunca edindiği deneyimi ve kendisine özgü çalışma yöntemlerini başka birine aktarabilmek istediğini dile getirdi. Kendi çıraklık dönemindeki öğrenme isteğinin yeni kuşaklarda da bulunmasını arzuladığını belirten Gündüz, mesleğin devamlılığı için gençlerin bu işe gönül vermesi gerektiğini vurguladı. Serkan Gündüz, çırak yetiştirme konusundaki düşüncelerini, “Benden sonra mesela oğlum olsa veya çırak yetiştirmiş olsam ne kadar güzel olur. Ben arkamda bir eser bırakmak isterim.” sözleriyle anlattı. Üç çocuk babası olan Gündüz'ün iki kızı ve bir oğlu bulunuyor. On beş yaşındaki oğlu Efe'ye de mesleği öğretmeyi düşündüğünü ancak şu ana kadar istediği ilerlemeyi sağlayamadığını, gençlerin teknolojiye ve telefonlara daha fazla ilgi göstermesinin geleneksel mesleklere yönelmelerini zorlaştırdığını düşünüyor. İşletmenin adının da oğlu Efe'nin isminden geldiğini belirten usta, bu konuda geçmişten beri bir hayali olduğunu dile getirdi. Mesleğin babadan oğula devam etmesinin yanı sıra dededen toruna aktarılmasını da istediğini söyleyen usta, oğlunun ilerleyen yıllarda bu işe ilgi duyması durumunda ona bildiği her şeyi öğretmeye hazır olduğunu ifade etti. Oğlunun mesleği devralıp devralmayacağını zamanın göstereceğini belirten Gündüz, bu konuda zorlayıcı davranmak istemediğini dile getirdi. Ancak kendi mesleğini geleceğe taşıyacak birinin yetişmesini arzuladığını da sözlerine ekledi.

Bu işler sabır ve gönül işidir

Körüklü çizme ustalığının herkesin kolaylıkla yapabileceği bir meslek olmadığını belirten Serkan Gündüz, üretim sürecinin fiziksel olduğu kadar zihinsel bir emek de gerektirdiğini söyledi. Çalışırken dış dünyayla bağlantısını kestiğini ve bütün dikkatini yaptığı işe verdiğini, üretim sırasında ellerinin zarar gördüğünü ve yoğun bir emek harcadığını dile getirdi. Mesleğini yaparken kendisini tamamen işe verdiğini belirten usta, bir çizmenin ortaya çıkmasında sevgi, sabır ve şefkatin önemli olduğunu vurguladı. Her aşamanın dikkatle tamamlanması gerektiğini söyleyerek, ortaya çıkan ürünün müşteriye teslim edildiği anın kendisi için ayrı bir mutluluk taşıdığını ifade etti. Özellikle müşterisinin çizmesini ilk kez giydiği anı görmekten büyük keyif aldığını belirten usta, çizmenin ayağa uygun şekilde oturması ve yürürken çıkardığı sesin üretimin tamamlandığını hissettirdiğini belirtti. Mesleğe gönül vermeden bu işi sürdürmenin zor olduğunu ifade eden Gündüz, ustalığın yalnızca teknik bilgiyle sınırlı olmadığını dile getirdi. Ona göre bir zanaatı yaşatabilmek için öncelikle o işi gerçekten istemek ve yapılan işe emek vermek gerekiyor. Mesleğin geleceğine ilişkin en büyük beklentisinin yeni ustaların yetişmesi olduğunu yineleyen Gündüz, babasından öğrendiği zanaatı kendisinden sonraki kuşaklara aktarabilmeyi istiyor. Babasının kendisine bıraktığı en büyük mirasın ustalık olduğunu belirten Gündüz, aynı mirası bir başkasına bırakabilmenin de hayatındaki en önemli hedeflerden biri olduğunu ifade ederek sözlerini noktaladı.

Haber: Erdem Güler