Aydın Adnan Menderes Üniversitesi
İletişim Fakültesi / Gazetecilik Bölümü
Öğrenci Uygulama Haber Sitesi

Muğla’nın Milas ilçesindeki asırlık Çöllüoğlu Hanı’nda ateşin ve ahşabın sabırla buluştuğu küçük atölye, ilçedeki tek ustasını ağırlıyor. Üstelik ahşap oymacılığı ile dağlama sanatını birleştiren bu zorlu zanaatın Milas’taki yegâne temsilcisi bir kadın.

İnsan, ömrünün ilk büyük yenilgisini nerede alır? Henüz 8-9 yaşlarındayken, akranları okul sıralarında alfabe öğrenirken evin mutfağında kardeşlerine mama hazırlamak zorunda kalan bir kız çocuğu için bu soru, cevabı çok erken verilmiş ağır bir yüktür. Milas’ın tarih kokan sokaklarından geçip asırlık Çöllüoğlu Hanı’nın serin kemerleri altına adım attığınızda havaya karışan yanık ahşap kokusu ve keski tıkırtıları, işte o susturulmuş çocukluğun gecikmiş ama sarsılmaz cevabıdır. İlçede ahşap oymacılığı ile dağlama sanatını birleştiren tek usta olan 51 yaşındaki Asiye Güven, tezgâhına koyduğu ham kütükleri akkor hâle gelen metal uçlarla işlerken yalnızca ağaca biçim vermiyor, kendi kaderinin düğümlerini de tek tek çözüyor. Çevresindekilerin "Bu da meslek mi?" diyerek burun kıvırdığı iki kütükten ibaret boş bir dükkândan usta öğreticiliğe uzanan bu yaşam, bir kadının tek başına ayakta kalma iradesini ortaya koyuyor.

Ahşaba kazınan sabır

Geleneksel ahşap dağlama sanatı, fırça ve boya kullanmaksızın, akkor hâle gelen metal bir kalem ucuyla ahşabın kontrollü şekilde yakılmasına dayanıyor. Açık kahveden kömür karasına uzanan tonlamalarla ağaca derinlik kazandıran bu teknikte silgi ya da geri dönüş imkânı bulunmuyor. Tek bir dalgınlık, günlerin emeğini yok edebiliyor. Mobilya ve İç Mekân Tasarımı eğitimi sayesinde ağacın doğasını tanıyan Asiye Usta, dağlama zanaatını klasik usta-çırak ilişkisinden ziyade dijital kaynakları araştırarak ve Balıkesir Sındırgı’daki Hakan Gün Usta’nın uzaktan rehberliğiyle, kendi çabasıyla öğreniyor. Zanaatını ahşap oymacılığıyla birleştirmek istediğinde ise işin mutfağına adım atıyor. İzmir’de Aşir Güler’den 3 ay boyunca yüz yüze oyma eğitimi alırken İstanbul’daki Galip Ağırkaya Usta’nın yönlendirmeleriyle tekniğini pekiştiriyor. Ağaç sevgisini ustaların deneyimi ve kendi tükenmeyen merakıyla harmanlayan Güven, yaklaşık 10 yıldır sürdürdüğü bu yolculukta Milas’ın tek temsilcisi konumuna ulaşmayı başarıyor ve işin inceliklerini şu sözlerle aktarıyor: "İlk baştan ahşaba resmi çiziyorsun veya şablonla çalışacaksan ahşabı çok iyi zımparalıyorsun. En güzel tonlamayı da huş ağacı verir. Yumuşak ağaçlarda 10-20 derece, koyu tonlamalarda ağacın sertliğine göre 60-70 dereceye kadar ısıyı kullanıyorum. Zeytin ağacı yağlı olduğu için ısıyı dışarı verir; ıhlamur ise yumuşaktır ve portre çalışmalarında güzel sonuç verir." Onun için ahşap yalnızca bir yüzey değil, içinde yaşanmışlıkları barındıran canlı bir hafızadır. Bir sandık sökümünden kalan ceviz kapağın damarlarında gördüğü kadın silüetini ortaya çıkarması veya doğada bulduğu kıvrımlı dalları lambadere dönüştürmesi, ağacın kendi hikâyesine duyduğu saygıdan ileri geliyor.

Bez bebeğim bile olmadı

Asiye Güven’in ellerindeki nasırın ve içindeki sanat tutkusunun kökleri, 10 çocuklu kalabalık bir ailedeki mahrumiyet günlerine dayanıyor. Ortaokul 1. sınıfta okuldan alınıp kardeşlerinin bakımını üstlenmek zorunda bırakılması, hayatının ilk büyük kırılmasını oluşturuyor: "Ben çocukluğumu unutamıyorum. Sen benim hayatımla, başarımla, çizgilerimle oynadın. Gece kalkıp çocuklara mama hazırlamak zorunda değildim çünkü ben de çocuktum. 8-9 yaşındayım, ilkokul çağındayım ama gece çocuk bakıyorum. Çocukluğumu yaşayamadım, bez bebeğim bile olmadı. Hâlâ çocuklarıma 'Doğum günümde bana oyuncak bebek veya araba alın.' derim." Sonraki yıllarda okumak istese de annesi yine izin vermiyor. Küçüklüğü bu mahrumiyetlerle geçen Asiye Usta, kurtuluşu evlilikte görüyor. Aile baskısından kurtulup okuma hayalini sürdürebilmek umuduyla 23 yaşında evlenen usta, aradığı desteği evliliğinde de bulamıyor: "Evden kaçıp kurtulayım, evleneceğim kişi beni okutur diye düşündüm, yağmurdan kaçarken doluya yakalandım. Evlendiğim ilk gün boşanacağımı söyledim ama yine de merhametimden dolayı 13,5 yıl o evliliği sürdürdüm." Evlilik sürecinde de hayallerinden ve sanattan asla vazgeçmeyen Güven, önce dışarıdan ortaokulu bitiriyor, sonrasında da liseye kaydoluyor. Bu süreçte evde hobi olarak resim yapmaya devam ediyor. 2 çocuğunu büyütürken bir yandan da otomotiv sektöründe 15 yıl boyunca müşteri hizmetlerinden yedek parça departmanına kadar çeşitli birimlerde çalışarak hayat mücadelesini sürdürüyor.

"Ayaklarıma güç ver Allah'ım"

Evliliğini noktaladıktan sonra iki çocuğuyla birlikte Milas’a yerleşen Asiye Usta, evde hobi olarak başladığı zanaatını mesleğe dönüştürmek istediğinde büyük bir sermayesizlikle karşı karşıya kalıyor. Yerel bir restorandaki işinden "Kendi ayaklarımın üzerinde duracağım." diyerek ayrıldıktan sonra evi geçindirebilmek için yaz sıcağında en ağır işlere koşuyor: "Temmuz-ağustos sıcağında elimde bir şişe suyla Sodra taraflarında, Akkent’te sırtımda çantayla kömür broşürü dağıttım. 'Ben bir yerlere geleceğim Allah’ım, ayaklarıma güç ver.' diye dua ediyordum. Hiçbir şeyim yoktu ama başarmayı çok istedim." Kendi işini kurma hedefine basamak olsun diye Zeytinlikuyu’daki bir sahil otelinde inşaattan temizliğe kadar her işe yetişmeye çalışıyor: "Sabah kalkıp otelin temizliğini yapıyordum, kapıları boyuyor, inşaat ağaçlarını zımparalıyordum. Bir gün çocuk parkı için ellerim parçalanana kadar tek başıma 10 araba çakıl taşıdım. Gücümün tükendiği bir an ağlayarak 'Allah’ım, ben kadınım, gücüm kalmadı; bana bir araba nasip et, bu çalışmamı ödüllendir.' dedim. Çünkü arabam olursa gece dükkân kapandıktan sonra Bodrum’a gidip restoranda bulaşık yıkar, kimseye muhtaç olmadan kendi aracımla evime dönerdim. Nitekim düğün yemeklerinde gece bire kadar bulaşık yıkayarak, yevmiyeli işlere giderek o arabayı aldım."

2 kütük üzerine bir tahta

Milas Salı Pazarı civarındaki Ambar Kahvesi Sokağı'nda ilk dükkânını tuttuğunda içeride ne bir tezgâh ne de malzeme bulunuyor. Babasının "Bunu mu yapacaksın, bu meslek mi?" sözlerine rağmen kararından dönmüyor: "Dükkânı açtığımda hiçbir şey yoktu; 2 kütük, üzerine bir tahta koyup aylarca öyle oturdum. Bazen bir simit yedik, bazen aç kaldık. Bir masam, sandalyem, çivim dahi yoktu. Çevre köylerden pazara gelen yaşlı teyzelerin 'Kızım, bunu yakacaktık ama sen işle.' diye getirdiği odun parçalarıyla ilk ürünlerimi yaptım. Nalbur Süleyman ağabeyimizden borçla çivi, boya alıp gece bulaşık yıkayarak o borçları ödedim." İlk siparişini Milas’ta su satan bir esnafın "Su" isimli kızı için hazırladığı duvar süsüyle alan zanaatkâr, tezgâhındaki makine ve aletleri zamanla çoğaltıyor. Ören Hanımeli Pazarı’nda zorlu çadır koşullarında açtığı tezgâhla adını duyurarak zanaatını bugüne taşıyor.

"Yeter ki sanatı göreyim"

Hayatın karşısına çıkardığı tüm zorluklara rağmen kendi ayakları üzerinde durmayı başaran Asiye Usta, geçmişte yaşadığı çaresizlik anlarında sığındığı inancı ve içsel direnci hiç kaybetmiyor. Sıkıntıya düştüğü her dönemde sabırla ferahlığı yan yana koyan zanaatkâr, hayata tutunma felsefesini şu sözlerle dile getiriyor: "İbrahim Aleyhisselam ateşe atıldığı zaman Allahu Teala ateşe 'Serin ve selametli ol.' buyuruyor. Bir sıkıntıya düştüğümde hep o ayet gelir aklıma. İçimde bir tarafım sıkıntılıysa diğer tarafım 'İyi olacak, bu iş senin çözümün olacak.' der. Çünkü bir tarafta sabredeceksin, diğer tarafta Allah sana selameti veriyor. Ben bunu hayatımın her anında yaşadım; çocuklarıma da hep kendi ayakları üzerinde durmayı, pes etmemeyi öğütledim." Bugün tarihî Çöllüoğlu Hanı’ndaki atölyesinde ilçenin tek ahşap dağlama ve oyma ustası olarak çalışan Güven, usta öğreticilik belgesine sahip bir zanaatkâr olarak kapılarını gençlere karşılıksız açıyor: "Gençler gelsin, kendi belirleyecekleri günlerde onlara bu sanatı hiçbir ücret talep etmeden öğreteyim. Yeter ki öğrenmek istesinler, ben de onlardan bir şeyler öğreneyim. Ben eğitime o kadar açım ki beni bir sınıfa alsınlar; gerekirse çaylarını demlerim, temizliklerini yaparım ama yeter ki sanatı göreyim. Gençler çok şanslı, ellerindeki fırsatların kıymetini bilsinler ve mutlaka bir zanaat edinsinler."

Kendi çocukluğunun kırıklıklarını geride bırakıp hayatını tırnaklarıyla kazıyarak inşa eden Asiye Güven, tezgâhına vuran her kızgın demirle geçmişin küllerini dağıtıyor. Çöllüoğlu Hanı’nın taş duvarları arasında tüten yanık odun kokusu; yalnızca köklü bir geleneğin sürdürülebilirliğini değil, aynı zamanda bir kadının azmettiğinde başaramayacağı hiçbir şeyin olmadığının en somut göstergesi olarak yankılanmaya devam ediyor.

Haber: Fatma Çetin